Vorstmans Gids van de Europese Vogels
Een gids voor vogelaars: veldkenmerken, verwarringssoorten, geluid en de beste momenten om te kijken — ingedeeld naar orde, familie en geslacht.
Opzet en verantwoording
Determinatie in het veld berust in Europa voor een groot deel op geluid. Veel soorten worden gehoord voordat ze in beeld komen, en bij nauw verwante paren — tjiftjaf en fitis, glanskop en matkop, kleine en bonte vliegenvanger — is de roep of de zang vaak het enige kenmerk dat op afstand uitsluitsel geeft. Elke soortbeschrijving koppelt daarom een opname aan de veldkenmerken, aan de soorten waarmee verwarring in de praktijk optreedt, en aan de omstandigheden waaronder de waarneming te verwachten is: seizoen, dagdeel, leefgebied en verspreiding. De verspreidingskaarten zijn geen ingekleurde arealen maar dichtheidsvelden, berekend uit waarnemingen van de afgelopen vierentwintig maanden en gecorrigeerd voor de ongelijke verdeling van waarnemers.
De soorten staan in de volgorde van de stamboom: per clade, orde, familie en geslacht. Zo zie je meteen waarom een draaihals bij de spechten hoort, een roerdomp bij de reigers en een valk bij de zangvogels.
De stamboom van Europa's vogels
22 clades, 26 ordes, 94 families, 730 soorten
De boom gaat laag voor laag omlaag: van de hoofdtakken van de vogelstamboom via steeds kleinere clades naar de ordes, families en soorten. Elke clade heeft een naam — sommige bestaan al lang, andere zijn pas in 2024 benoemd. Waar de genetische steun zwak is, staat dat erbij.
-
Vogels Aves
Alle levende vogels vormen samen één groep; struisvogel en huismus markeren de twee uiterste takken. Veren, een vorkbeen en luchtzakken in de botten zijn kenmerkend voor de hele groep en komen ook bij verwante dinosauriërs voor. 730 soorten
-
Vogels met een beweeglijk verhemelte Neognathae
Bij deze vogels zijn de verhemeltebeenderen los genoeg om te scharnieren, zodat de bovensnavel ten opzichte van de schedel kan bewegen. Dat maakt de snavel een fijn regelbaar werktuig - pincet, beitel, zeef of notenkraker - en alle Europese vogels op deze site horen hierbij. 730 soorten
-
Eend- en hoendervogels Galloanserae
Eenden, ganzen en zwanen zijn nauwer verwant aan hoenders dan aan welke andere vogel ook; met de zeevogels hebben ze niets van doen. Beide groepen leggen grote legsels en hun jongen lopen en eten vrijwel meteen na het uitkomen zelf - een bouwplan dat de twee groepen delen. 86 soorten
-
Alle overige moderne vogels Neoaves
Negentien van elke twintig vogelsoorten horen hier. De diepste vertakkingen binnen de groep liggen zo dicht op elkaar dat ze zelfs met complete genomen nauwelijks uit elkaar te houden zijn, en daarmee blijft de indeling van de hoofdtakken tot op vandaag onzeker. 644 soorten
-
Flamingo's en futen Mirandornithes
Flamingo's en futen lijken in niets op elkaar en zijn toch elkaars naaste verwanten - vandaar de naam, de wonderlijke vogels. Ze delen onder meer een eigen soort veerluis, een zwemvlies met lobben en de gewoonte te broeden op drijvende of opgeworpen hopen; in de boom van Stiller et al. 2024 zijn ze de allereerste aftakking van de Neoaves. 9 soorten
-
Duiven, koekoeken en verwanten Columbaves
Duiven, zandhoenders, stelthoenders, koekoeken, toerako's en trappen in één tak: een groep zonder gemeenschappelijke uiterlijke kenmerken. De groep komt in het ene genoomonderzoek wel en in het andere niet tevoorschijn, en blijft daarmee een van de wankelere hoofdtakken van de stamboom. 23 soorten
-
Trappen, toerako's en koekoeken Otidimorphae
Zware steppelopers, fruitetende boomvogels en broedparasieten in één tak - het is niet meteen te zien wat ze delen. De onderlinge volgorde wisselt per studie; Stiller et al. 2024 zetten de trappen bij de koekoeken en laten de toerako's daarbuiten, maar erkennen dat andere analyses het anders zien. 6 soorten
-
Duiven en zandhoenders Columbimorphae
Duiven, zandhoenders en de Madagaskische stelthoenders. Duiven voeden hun jongen met kropmelk, terwijl mannetjes-zandhoenders water uit de woestijn meedragen in hun buikveren en het in het nest laten uitdrinken - twee heel verschillende antwoorden op hetzelfde probleem van droogte. 17 soorten
-
-
Vogels van de elementen Elementaves
Een in 2024 gedoopte tak die de hoatzin, kraanvogels en rallen, steltlopers en meeuwen, nachtzwaluwen en gierzwaluwen, keerkringvogels en alle echte watervogels bijeenbrengt; de naam verwijst naar de klassieke elementen aarde, water, lucht en vuur. Het is meteen de zwakst onderbouwde van de vier hoofdtakken: hij komt wel uit de analyses van niet-coderend DNA, maar niet uit de exonen, de intronen of de samengevoegde analyse. 203 soorten
-
Kraanvogels en steltlopers Gruimorphae
Kraanvogels en rallen blijken de naaste verwanten van de steltlopers, meeuwen en alken - een duidelijke verschuiving ten opzichte van oudere bomen, waarin de steltlopers bij de watervogels werden geplaatst. Beide groepen zijn bewoners van open, natte terreinen die hun kost lopend bij elkaar zoeken. 143 soorten
-
Kraanvogelachtigen
Gruiformes
14 soorten
-
Steltloperachtigen
Charadriiformes
129 soorten
Plevieren en verwanten Charadrii
Strandlopers en snippen Scolopaci
-
-
Keerkringvogels en watervogels Phaethoquornithes
De keerkringvogels met de zonneral en de kagoe, samen met alle echte water- en moerasvogels. Hier ligt de scheidslijn tussen de vogels die hun voedsel uit het water halen en de landvogels; eenden, futen, meeuwen en steltlopers horen er nadrukkelijk niet bij, hoe sterk ze ook aan het water gebonden zijn. 49 soorten
-
Keerkringvogels en zonnerallen Phaethontimorphae
Drie zeer verschillende overblijfsels: de keerkringvogels van de open oceaan, de zonneral van het Amazonebos en de kagoe van Nieuw-Caledonië. Waar deze tak thuishoort is onbeslist - coderend DNA plaatst hem bij de landvogels, niet-coderend DNA bij de watervogels, en beide met volle statistische steun. 1 soort
-
Water- en moerasvogels Aequornithes
Duikers, pinguïns, albatrossen en stormvogels, ooievaars, jan-van-genten, aalscholvers, pelikanen, reigers en ibissen: de vogels die hun voedsel werkelijk uit het water halen. Ze zwemmen, duiken of waden allemaal, maar de manier waarop - achtervolgen onder water, van grote hoogte inslaan, of roerloos wachten - verschilt per familie volkomen. 48 soorten
-
-
Nachtzwaluwen en gierzwaluwen Strisores
Nachtzwaluwen, de vetvogel, potoes, uilnachtzwaluwen, gierzwaluwen en kolibries: van trage schemerjagers met een grote gapende bek tot vogels die vrijwel geheel op vliegen zijn gebouwd. De oude orde der nachtzwaluwen bleek de gierzwaluwen en kolibries in zich te dragen, en werd daarom door deze veel oudere naam vervangen. 11 soorten
-
-
Landvogels Telluraves
De landvogels: roofvogels, uilen, muisvogels, trogons, neushoornvogels, ijsvogels, spechten, valken, papegaaien en alle zangvogels. Vrijwel alles wat in bomen leeft en met poot of snavel grijpt hoort hier; in de meeste deelgroepen zijn de vogels jagers. 409 soorten
-
Roofvogels, uilen, ijsvogels en spechten Afroaves
De helft van de landvogels met het zwaartepunt in Afrika: haviken, arenden en gieren, uilen, muisvogels, trogons, neushoornvogels, hoppen, ijsvogels, bijeneters, scharrelaars en spechten. Veel leden broeden in holtes, en de meeste jagen op dieren die ze levend grijpen. 69 soorten
-
Havikachtigen en uilen Hieraves
Uilen als zustergroep van de haviken, arenden en gieren: dag- en nachtroofvogels bij elkaar, waarbij de grijpklauw en de haaksnavel in beide groepen hetzelfde bouwplan zijn, niet twee losse gevallen van gelijkenis. De steun is wankel - vijfendertig procent van de genen tegenover ruim vierendertig procent voor het alternatief - en de samengevoegde analyses van Stiller et al. 2024 leveren juist een andere boom op; vermenging van erfelijk materiaal tussen de vroege takken zou de tegenspraak kunnen verklaren. 48 soorten
-
Scharrelaars, ijsvogels en spechten Coraciimorphae
Muisvogels, trogons, neushoornvogels en hoppen, ijsvogels, bijeneters, scharrelaars en spechten - overwegend tropische, fel gekleurde vogels met korte, brede vleugels. Het is de tak waarin het broeden in holtes de meeste vormen kent, van zelf uitgehakte spechtengaten tot het nest van de neushoornvogel, waarin het vrouwtje zich laat dichtmetselen. 21 soorten
-
Hoppen en neushoornvogels
Bucerotiformes
1 soort
-
IJsvogels, bijeneters en spechten Picodynastornithes
IJsvogels, bijeneters en scharrelaars als zustergroep van de spechten, baardvogels en toekans. Beide groepen graven of hakken hun eigen nestholte uit - in een steile oever, een termietenheuvel of een boomstam - en zijn daarmee bouwers in plaats van huurders, wat ze onafhankelijk maakt van bestaande gaten. 20 soorten
-
-
-
Valken, papegaaien en zangvogels Australaves
De landvogels met hun zwaartepunt op het zuidelijk halfrond: seriema's, valken, papegaaien en alle zangvogels. Twee van elke drie vogelsoorten ter wereld zitten in deze ene tak, die reikt van de langbenige seriema's van Zuid-Amerika tot de mees in de tuin. 340 soorten
-
Valken en zangvogels Eufalconimorphae
In de moderne vogelstamboom zijn valken geen roofvogels in de familiezin, maar de naaste verwanten van papegaaien en zangvogels. De gelijkenis met haviken en arenden - haaksnavel, grijpklauwen, scherpe ogen - is convergentie: beide groepen oefenen hetzelfde vak uit. 340 soorten
-
Valkachtigen
Falconiformes
12 soorten
-
Papegaaien en zangvogels Psittacopasserae
Papegaaien en zangvogels zijn zustergroepen - en het zijn precies de twee groepen die hun geluiden al lerend van soortgenoten overnemen in plaats van ze kant en klaar te erven. Dat vocale leren is daarmee een kenmerk van deze hele tak en komt daarbuiten bij maar weinig vogels voor. 328 soorten
-
Papegaaiachtigen
Psittaciformes
5 soorten
-
Zangvogels
Passeriformes
323 soorten
Echte zangvogels Passeri
Kraaien en verwanten Corvides
Mussen en verwanten Passerides
Mezen, zwaluwen en zangers Sylviida
Buidelmezen Remizidae 2Mezen Paridae 10Baardmannetjes Panuridae 1Leeuweriken Alaudidae 20Graszangers Cisticolidae 2Rietzangers Acrocephalidae 18Sprinkhaanzangers Locustellidae 5Zwaluwen Hirundinidae 8Staartmezen Aegithalidae 1Cettizangers Cettiidae 2Boszangers Phylloscopidae 17Buulbuuls Pycnonotidae 4Grasmussen Sylviidae 22Diksnavelmezen Paradoxornithidae 2Lachvogels Leiothrichidae 3Lijsters, vliegenvangers en spreeuwen Muscicapida
Pestvogels Bombycillidae 1Zijdestaart Hypocoliidae 1Goudhaantjes Regulidae 3Rotskruipers Tichodromidae 1Boomklevers Sittidae 5Boomkruipers Certhiidae 2Winterkoningen Troglodytidae 1Spotlijsters Mimidae 1Spreeuwen Sturnidae 6Waterspreeuwen Cinclidae 1Lijsters Turdidae 12Vliegenvangers Muscicapidae 42Vinken, mussen en gorzen Passerida
Honingzuigers Nectariniidae 1Wevers Ploceidae 2Wida's Viduidae 1Prachtvinken Estrildidae 6Heggenmussen Prunellidae 4Mussen Passeridae 10Kwikstaarten en piepers Motacillidae 18Vinkachtigen Fringillidae 33IJsgorzen en sneeuwgorzen Calcariidae 2Gorzen Emberizidae 17Amerikaanse gorzen Passerellidae 4Troepialen Icteridae 1Amerikaanse zangers Parulidae 3Kardinaalachtigen Cardinalidae 1
-
-
-
-
-
-
-
Bron van de indeling: Indeling en volgorde van ordes, families, geslachten en soorten volgen AviList; de clades erboven volgen de familiegenomen-stamboom van het B10K-project en dragen namen uit de PhyloCode. AviList v2025b · Stiller et al. 2024, Nature 629, 851–860 (B10K)
Over deze site
Vogels van Europa is een educatieve site over de vogels van het Europese continent, gemaakt voor mensen die verder willen dan de eerste determinatie. De site is bewust licht gebouwd: statische HTML, geen trackers, geen cookies.
Op je telefoon
Deze site is ook te gebruiken als app: met een eigen icoon op je beginscherm, en zonder de adresbalk van de browser eromheen. Er komt niets bij uit een appstore — het is dezelfde site, alleen anders geopend, zonder installatie en zonder account.
Op iPhone en iPad (Safari)
- Open deze site in Safari.
- Tik op het deelicoon onderin — het vierkantje met het pijltje omhoog.
- Scroll naar “Zet op beginscherm” en tik erop.
- Pas de naam eventueel aan en tik rechtsboven op “Voeg toe”.
Op Android (Chrome)
- Chrome toont onderin meestal vanzelf een balk “App installeren” — tik daarop.
- Staat die balk er niet, tik dan op het menu met de drie puntjes rechtsboven.
- Kies “App installeren” of “Toevoegen aan startscherm” en bevestig met “Installeren”.
Samsung Internet noemt dit net iets anders: “Pagina toevoegen aan”, dan “Startscherm”.
De taal die je dan krijgt is de taal waarin je de site aan het lezen was toen je hem toevoegde — wil je een andere taal, open de site opnieuw in die taal en voeg hem dan pas toe.
Verder verandert er niets: dezelfde bladzijden, dezelfde inhoud, gewoon via internet, alleen zonder de balk van de browser eromheen.
Weer verwijderen
- iPhone/iPad: hou het icoon ingedrukt, kies “Verwijder app” en dan “Verwijder van beginscherm”.
- Android: hou het icoon ingedrukt en sleep het naar “Verwijderen”, of kies “De-installeren”.