Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Briltiran
Briltiran | Hymenops perspicillatus
Spectacled Tyrant | Pico de plata | Viuvinha-de-óculos
De briltiran is een tiran van open, natte graslanden en moerassen in het zuiden van Zuid-Amerika. Het zwarte mannetje heeft een gele snavel, een brede gele, gekartelde huidring om het oog en witte handpennen die in vlucht een grote witte vleugelvlek vormen. In het gidsgebied is hij een wintergast uit het zuiden in het laagland van Bolivia.
Geluid
Weinig vocaal. Bij de baltsvlucht laat het mannetje bij het neerdalen een schel, ijl zjieee horen, terwijl de vleugels zoemen; verder een reeks dunne, piepende tonen.
Opname: Andrew Spencer — CC BY-NC-SA 3.0 · xeno-canto
Herkenning
14–16 cm. Het mannetje is geheel zwart, met witte handpennen die in zit als een smalle witte streep en in vlucht als een grote witte vlek zichtbaar zijn. De snavel is lichtgeel, het oog is wit en omringd door een brede, gekartelde gele huidlap. Het vrouwtje is bruin, met donkere streepjes op borst en bovendelen, een kleinere gele oogring en roodbruine handpennen die in vlucht opvallen. Jonge vogels lijken op het vrouwtje.
Verwarringssoorten
De witvleugelmoortiran Knipolegus aterrimus is kleiner, het mannetje heeft geen gele oogring en een blauwgrijze snavel, en leeft in struweel en bosranden. Het mannetje van de glanskoevogel Molothrus bonariensis is glanzend blauwzwart, zonder wit in de vleugel. Het vrouwtje van de roodrugnegrito Lessonia rufa is kleiner en ongestreept, met een roodbruine rug.
Leefgebied
Moerassen, natte graslanden, weiden en de randen van plassen en meren, vaak dicht bij water, in het gidsgebied in het laagland, meestal onder 1000 m. Zit laag op een riethalm, struikje of hekpaal en vliegt uit naar insecten in de lucht of op de grond. Broedt in het gidsgebied voor zover bekend niet; het nest is een open kom van gras op de grond tussen graspollen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Bolivia: wintergast in de zuidelijke winter in het laagland van het oosten en zuiden, in Beni, Santa Cruz en Tarija. Peru: alleen dwaalgast. Ontbreekt in Colombia, Ecuador en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied broedt de soort in Argentinië, Chili, Uruguay, het zuiden van Brazilië en plaatselijk in Paraguay.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. apr–sep)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek tussen mei en september in het laagland van Oost-Bolivia in natte graslanden en langs moerasranden naar zwarte vogels die laag op een stengel zitten; in vlucht vallen de witte vleugels direct op.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. De soort is wijdverbreid en algemeen in zijn broedgebied, maar verdwijnt plaatselijk waar moerassen worden drooggelegd.
Wetenschappelijke naam
Hymenops perspicillatus | (Gmelin, 1789)
Gmelin beschreef de soort in 1789 als Motacilla perspicillata; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Hymenops werd in 1828 ingevoerd door Lesson. De geslachtsnaam komt van Grieks humēn, 'vlies, huid', en ōps, 'oog', naar de gele huidlel rond het oog. De soortnaam is nieuw-Latijn perspicillatus, 'met een bril', naar de lel rond het oog. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Montevideo, Uruguay.