Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Elzenfeetiran
Elzenfeetiran | Empidonax alnorum
Alder Flycatcher | Mosquero ailero | Papa-moscas-de-alder
De elzenfeetiran broedt in elzen- en wilgenstruweel van Alaska en Canada tot het noordoosten van de Verenigde Staten en trekt over een grote afstand naar Zuid-Amerika. In het gidsgebied is hij een wintergast en doortrekker, vooral in het Amazonelaagland. In het veld is hij alleen aan zijn stem met zekerheid van de wilgenfeetiran te onderscheiden.
Geluid
De roep is een vlakke, korte pip of kep. De zang, vooral in het voorjaar ook in het overwinteringsgebied te horen, is een raspend fre-BIE-o met de nadruk op de middelste lettergreep.
Opname: Stanislas Wroza — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
14–15 cm. Een kleine, slanke tiran met een vrij brede snavel waarvan de ondersnavel licht oranjegeel is. De bovendelen zijn olijfbruin tot groenig olijf, met een smalle, vaak onduidelijke witte oogring. De keel is wit, de borst heeft een grijsolijf waas en de buik is witachtig met een lichtgele tint. De donkere vleugels tonen twee lichte vleugelstrepen, bij jonge vogels in de eerste winter meer bruingeel. Seksen gelijk.
Verwarringssoorten
De wilgenfeetiran Empidonax traillii is vrijwel gelijk, gemiddeld iets bruiner, met een zwakkere oogring en kortere handpenprojectie; zonder roep of zang is een vogel vaak niet op naam te brengen. De eulers tiran Lathrotriccus euleri is bruiner, met kaneelgele vleugelstrepen, en leeft in het binnenste van het bos. De oostelijke bospiewie Contopus virens en de westelijke bospiewie Contopus sordidulus zijn groter, met langere vleugels, een donkerder borstvest en zonder oogring. De vinktiran Cnemotriccus fuscatus heeft een lange, lichte wenkbrauwstreep.
Leefgebied
In de winter in struikgewas langs rivieren, op riviereilanden met jong struweel en riet, in secundaire begroeiing, open plekken en bosranden, vooral onder 1000 m; tijdens de trek ook hoger in de Andes. Zit laag tot halfhoog in struiken en vliegt kort uit naar insecten; eet soms bessen. Broedt in Noord-Amerika in vochtig struweel; het nest is een losse kom laag in een struik.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: vooral doortrekker, in het oosten ook wintergast. Ecuador: wintergast en doortrekker in het oostelijk laagland; op trek ook aan de westkant. Peru: algemene wintergast in het Amazonelaagland, doortrekker in de Andes. Bolivia: wintergast in het noorden en oosten. Ontbreekt op de Galápagos. Overwintert in Zuid-Amerika oostelijk van de Andes, zuidelijk tot in het noorden van Argentinië.
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek van november tot maart op riviereilanden en in oeverstruweel in het Amazonelaagland, bijvoorbeeld langs de Amazone bij Iquitos of de Madre de Dios, en luister naar de vlakke pip. In maart en april zingen de vogels vaker, wat de determinatie zeker maakt.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Wijdverbreid en talrijk in het broedgebied; in het gidsgebied een geregelde wintergast.
Wetenschappelijke naam
Empidonax alnorum | Brewster, 1895
Brewster beschreef de soort in 1895 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Empidonax werd in 1855 ingevoerd door Cabanis. De geslachtsnaam combineert Oudgrieks empis, 'mug', met anax, 'heer' of 'meester': 'heer van de muggen'. Latijn alnorum, 'van de elzen', naar de elzenstruwelen waarin de soort broedt. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Upton, Maine, Verenigde Staten.