Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Koekoekseend
Koekoekseend | Heteronetta atricapilla
Black-headed Duck | Pato rinconero | Marreca-de-cabeça-preta
De koekoekseend is de enige eend die volledig als broedparasiet leeft: het vrouwtje legt haar eieren in de nesten van andere watervogels en broedt nooit zelf. De jongen zijn vrijwel direct na het uitkomen zelfstandig. In het gidsgebied komt de soort alleen als zeer zeldzame dwaalgast voor.
Geluid
Meestal stil. Het vrouwtje laat soms een zacht gekwaak horen; het mannetje maakt bij de balts zachte, hijgende geluiden.
Opname: Bernabe Lopez-Lanus — CC BY-NC-SA 3.0 · xeno-canto
Herkenning
35–40 cm, een kleine, compacte eend met een vrij lange, platte snavel en een korte staart. Het mannetje heeft een zwarte kop en een grijze snavel, in de broedtijd met een rode vlek aan de basis; het lichaam is bruin met fijne lichte spikkels, de buik lichter. Het vrouwtje is effen donkerbruin, met een lichte wenkbrauwstreep, een donkere oogstreep en een lichte keel. In de vlucht zijn de vleugels effen, zonder duidelijke spiegel.
Verwarringssoorten
Het vrouwtje van de rosse stekelstaart Oxyura jamaicensis is vergelijkbaar, maar heeft een stijve, vaak opgestoken staart, een bredere snavel en één donkere streep over de lichte wang. Het vrouwtje van de maskerstekelstaart Nomonyx dominicus is kleiner, met twee donkere strepen over het gezicht en een stijve staart. De amazonetaling Amazonetta brasiliensis heeft een lichte vlek op de wang en een groen-witte spiegel.
Leefgebied
Zoete moerassen, meren en lagunes met veel riet en drijvende vegetatie in het laagland. Foerageert grondelend en kort duikend op zaden, waterplanten en kleine ongewervelden. Legt de eieren in nesten van meerkoeten, andere eenden, reigers en meeuwen; de gastoudervogels broeden ze uit, waarna de jongen het nest kort na het uitkomen verlaten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In het gidsgebied alleen als zeer zeldzame dwaalgast vastgesteld, met enkele waarnemingen in het laagland van het zuidoosten van Bolivia. Uit Colombia, Ecuador, Peru en de Galápagos niet bekend. Het broedgebied ligt in Argentinië, het midden van Chili, Paraguay, Uruguay en het uiterste zuiden van Brazilië.
Hoe en wanneer kijken
Waarnemingen in het zuidoosten van Bolivia betreffen moerassen met veel meerkoeten en andere eenden, de vogels waarvan de koekoekseend afhankelijk is. Zoek in zulke gebieden zorgvuldig tussen groepen eenden.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. In het broedgebied is de soort afhankelijk van grote moerassen met veel gastvogels; drooglegging en jacht vormen plaatselijk een bedreiging.
Wetenschappelijke naam
Heteronetta atricapilla | (Merrem, 1841)
Merrem beschreef de soort in 1841 als Anas atricapilla; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Heteronetta werd in 1866 ingevoerd door Salvadori. De geslachtsnaam komt van Grieks heteros, 'anders', en netta, 'eend'. Latijn ater, 'zwart', en capillus, 'haar', dus 'met zwarte kop'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Buenos Aires, Argentinië.