Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Koningstiran
Koningstiran | Tyrannus tyrannus
Eastern Kingbird | Pitirre americano | Suiriri-valente
De koningstiran broedt in Noord-Amerika en overwintert in het westen van het Amazonebekken. In het gidsgebied trekt hij in groepen door de Andesdalen en het laagland en brengt hij de noordelijke winter door in het oostelijke laagland. Buiten de broedtijd eet hij vooral vruchten en leeft hij in troepen, anders dan in het broedgebied.
Geluid
In het gidsgebied meestal stil. Soms een scherp, zoemend dzie of een kort, raspend gesputter, vooral in groepen.
Opname: Manuel Grosselet — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
19–21 cm, met een zwarte snavel en een rechte, afgeronde staart. Kop zwartachtig, bovendelen donker leigrijs, vleugels donker met lichte randen. De onderdelen zijn wit, met een grijze waas op de borst. De zwarte staart heeft een duidelijke witte eindband. Een oranjerode kruinvlek is verborgen. De seksen zijn gelijk; jonge vogels zijn bruiner, met een smallere eindband.
Verwarringssoorten
De grijze koningstiran Tyrannus dominicensis is lichter grijs, met een zwaardere snavel en zonder witte staarteindband. De vorkstaartkoningstiran Tyrannus savana heeft een vergelijkbare zwarte kap en witte onderdelen, maar een lange, diep gevorkte staart (bij ruiende vogels soms kort). De gekroonde leitiran Empidonomus aurantioatrocristatus is kleiner en grijzer, met grijze onderdelen en zonder witte staarteindband.
Leefgebied
In het winterkwartier de kronen van bos langs rivieren, bosranden, riviereilanden, várzea en halfopen terrein met hoge bomen, vooral in het laagland onder 1000 m. Op doortrek ook in Andesdalen, parken en weilanden. Eet in de winter vooral vruchten, daarnaast insecten. Slaapt in gezamenlijke slaapplaatsen, soms met honderden vogels.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: doortrekker in vrijwel het hele laagland en in de Andesdalen, vooral september–november en maart–april. Ecuador: doortrekker, en wintergast in het oostelijke laagland. Peru: wintergast in het Amazonelaagland, doortrekker op de oostflank. Bolivia: wintergast in het laagland van het noorden en oosten. Buiten het gidsgebied broedt de soort in Noord-Amerika en overwintert ze ook in het westen van Brazilië en zuidwaarts tot Noord-Argentinië.
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Let in oktober en maart–april op troepen donkergrijze tirannen die in een rechte lijn hoog over rivieren en bosranden trekken; in het Amazonelaagland zitten ze in de winter in vruchtdragende bomen langs rivieren.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. De broedpopulatie in Noord-Amerika is op lange termijn afgenomen; in het winterkwartier is de soort afhankelijk van bos met vruchtdragende bomen.
Wetenschappelijke naam
Tyrannus tyrannus | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Lanius tyrannus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Tyrannus werd in 1799 ingevoerd door De Lacépède. De geslachtsnaam is het Latijnse woord tyrannus, 'tiran'. De soortnaam herhaalt de geslachtsnaam: Latijn tyrannus, 'tiran', naar het felle gedrag tegenover grotere vogels. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit South Carolina, Verenigde Staten.