Alle soorten › Hoenderachtigen › Hokko's en chachalaca's › Lelgoean
Lelgoean | Aburria aburri
Wattled Guan | Pava carunculada | Jacu-de-barbela
De lelgoean is een grote, glanzend zwarte goean van de bergbossen op de flanken van de Andes. Aan de keel hangt een lange, dunne, gele lel, uniek onder de hoenderachtigen van het gidsgebied. Zijn wetenschappelijke naam aburri is afgeleid van de diepe, rollende roep die vooral 's nachts en voor zonsopkomst klinkt.
Geluid
Een diepe, rollende, iets stijgende roep, ongeveer a-boerrr, met tussenpozen herhaald; klinkt vooral 's nachts en in de schemering voor zonsopkomst en is ver te horen. Daarnaast lage, keelachtige tonen.
Opname: Juan Freile — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
70–78 cm, groot en vrij slank, met een lange, brede staart en een kleine kop. Het hele kleed is zwart met een groene tot bronskleurige glans, het sterkst op vleugels en staart. De snavel is lichtblauw met een donkere punt. Aan de keel hangt een smalle, felgele lel van enkele centimeters lang. De poten zijn geel. De seksen zijn gelijk; jongen zijn doffer en hebben een kortere lel.
Verwarringssoorten
De sikkelvleugelgoean Chamaepetes goudotii is kleiner en bruin, met een roodbruine buik en blauw gezicht, zonder lel. De blauwkeelgoean Pipile cumanensis heeft een witte kuif, witte vleugelvlekken en een blauwe keellel en leeft in het laagland. Hokko's zoals de mesbekpauwies Mitu tuberosum en de helmhokko Pauxi pauxi zijn zwaarder, met een rode snavel of een knobbel op de snavel, en lopen vooral over de bosbodem.
Leefgebied
Vochtig bergbos en voetheuvelbos, vooral op steile hellingen en in ravijnen, ook bosranden en hoge secundaire begroeiing, meestal tussen 600 en 2500 m. Leeft hoofdzakelijk in het bladerdak, alleen of in paren, en eet vruchten, zoals die van palmen en laurierachtigen. Over het nest is weinig bekend; het ligt in een boom.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia plaatselijk in alle drie Andesketens. In Ecuador vooral op de oostflank, zeldzaam en plaatselijk op de westflank in het noorden. In Peru op de oostflank, zuidwaarts tot in Cusco en Puno. Niet bekend uit Bolivia; ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in de Andes en de Serranía de Perijá in Venezuela.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Luister in de schemering en 's nachts op bospaden en lodges op de middelste hoogten van de oostflank naar de rollende roep; overdag zit de vogel vaak stil hoog in vruchtdragende bomen.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd, maar plaatselijk zeldzaam en gevoelig voor jacht en ontbossing van de voetheuvels; verdwijnt snel waar bos wordt opengelegd.
Wetenschappelijke naam
Aburria aburri | (Lesson, 1828)
Lesson beschreef de soort in 1828 als Penelope aburri; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Aburria werd in 1853 ingevoerd door Reichenbach. De geslachtsnaam is afgeleid van de soortnaam aburri, een klanknabootsende naam van inheemse Colombianen voor deze goean. De soortnaam is aburri (ook burria), een klanknabootsende naam van inheemse Colombianen voor deze goean; volgens Lesson geeft het woord, langzaam uitgesproken, de roep van de vogel goed weer. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Andes van Colombia.