Alle soorten › Zangvogels › Winterkoningen › Orpheuswinterkoning
Orpheuswinterkoning | Cyphorhinus arada
Musician Wren | Cucarachero musical | Uirapuru-verdadeiro
De orpheuswinterkoning is een gedrongen, kortstaartige winterkoning van de ondergroei van het Amazonebos. Zijn zang bestaat uit reeksen zuivere, fluitende tonen op wisselende toonhoogte, die als muzikale frases klinken; daarnaar verwijzen zowel de Nederlandse als de Engelse naam. In Brazilië is hij onder de naam uirapuru het onderwerp van volksverhalen.
Geluid
De zang is een reeks heldere, zuivere fluittonen op sterk wisselende toonhoogte, vaak in herhaalde frases, afgewisseld met kloekende en gorgelende geluiden; paren zingen vaak beurtelings. Roep een raspend tsjoerk.
Opname: GABRIEL LEITE — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
12,5–13 cm, met een zware snavel met een hoge, gebogen bovenrand en een korte staart. De vormen in het gidsgebied zijn van boven donker roodbruin tot bruin, met een roodbruine kruin; keel, wangen en borst zijn helder oranjeroodbruin, de buik is grijsbruin. Rond het oog zit een kale, grijsblauwe huid. Vleugels en staart zijn fijn zwart gebandeerd. De zwart-wit gestreepte halskraag van de vorm van de Guyana's ontbreekt in het gidsgebied. De seksen zijn gelijk.
Verwarringssoorten
De zuidelijke nachtegaalwinterkoning Microcerculus marginatus is kleiner, met een lange, dunne snavel, een witte keel en borst en vrijwel geen staart. De corayawinterkoning Pheugopedius coraya heeft zwarte wangen met witte strepen en een sterk gebandeerde staart en leeft hoger in lianen en randen. De zuidelijke bruinborstwinterkoning Cyphorhinus thoracicus en de noordelijke bruinborstwinterkoning Cyphorhinus dichrous leven hoger, in het bergbos van de oostflank, en missen de bandering op de vleugels. De witborstboswinterkoning Henicorhina leucosticta is kleiner, met een witte keel en borst en een zwart-wit gestreepte zijkop.
Leefgebied
De ondergroei van vochtig laaglandbos, vooral op terra firme, plaatselijk ook in várzea en voetheuvelbos, van zeeniveau tot ongeveer 1000 m. Paren en familiegroepjes zoeken op en vlak boven de bosbodem naar insecten, spinnen en andere ongewervelden en volgen soms zwermen legermieren. Het nest is een bal van bladnerven en grof gras met een trechtervormige ingang, laag in de ondergroei.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia in het Amazonegebied en aan de voet van de oostelijke Andes. In Ecuador in het hele Amazonelaagland. In Peru in het Amazonelaagland over het grootste deel van het land. In Bolivia in het noorden, in het Amazonelaagland. Ontbreekt ten westen van de Andes en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in Venezuela, de Guyana's en het Braziliaanse Amazonegebied.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Luister in de vroege ochtend in de ondergroei van hoog terra-firmebos naar de reeksen zuivere fluittonen. De vogels blijven laag, verbergen zich in dichte ondergroei en naderen soms een paadje als ze voedsel zoeken.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De stand neemt vermoedelijk af door ontbossing, maar het verspreidingsgebied is zeer groot.
Wetenschappelijke naam
Cyphorhinus arada | (Hermann, 1783)
Hermann beschreef de soort in 1783 als Myrm[ornis] arada; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Cyphorhinus werd in 1844 ingevoerd door Cabanis. De geslachtsnaam komt van Grieks kuphos, 'bult', en rhis, rhinos, 'neus' (hier de snavel), naar de hoge, gewelfde snavelrug. De soortnaam is de naam die de inheemse bewoners van Cayenne (Frans-Guyana) voor deze vogel gebruikten; Hermann baseerde zijn naam op Buffons 'Arada'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Cayenne, Frans-Guyana.