Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Rode tiran
Rode tiran | Pyrocephalus rubinus
Vermilion Flycatcher | Mosquero cardenal | Príncipe
De rode tiran is een kleine tiran van open, droog land, waarvan het mannetje een scharlakenrode kruin en onderzijde heeft. In de balts stijgt het mannetje fladderend op met opgezette veren en zingt in de lucht. De soort is in het gidsgebied wijdverbreid langs de Pacifische kust en in de droge dalen, en zuidelijke vogels trekken in de zuidelijke winter naar het Amazonegebied. De taxonomie is in beweging: de vogels van de Galápagos en die van Noord- en Midden-Amerika worden door sommige auteurs als aparte soorten beschouwd.
Geluid
Een scherp pist als roep. De zang is een tinkelende reeks, pit-pit-pit-sriie, die het mannetje laat horen in de baltsvlucht of vanaf een zitplaats, vaak al voor zonsopgang.
Opname: JAYRSON ARAUJO DE OLIVEIRA — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
13–14 cm. Het mannetje heeft een scharlakenrode kruin en onderzijde, een donkerbruin masker door het oog en donkerbruine bovendelen, vleugels en staart. Het vrouwtje is grijsbruin op de bovendelen, met een witte keel, een fijn gestreepte, wittige borst en een zalmroze tot lichtgele buik. Rond Lima en elders aan de Peruaanse kust komt een donkere vorm voor, waarvan het mannetje geheel roetbruin is, soms met wat rood op de buik. Op de Galápagos zijn de vogels kleiner; daar hebben mannetjes een minder dieprode onderzijde en vrouwtjes een gele buik. Jonge vogels lijken op het vrouwtje, met een gevlekte borst en een witte of gelige buik.
Verwarringssoorten
Het mannetje is in het gidsgebied met geen andere soort te verwarren. Vrouwtjes en jonge vogels kunnen lijken op een phoebe of een kleine piewie, zoals de tropische piewie Contopus cinereus, maar die missen de fijne streping op de borst en de roze of gele buik. De roodrugnegrito Lessonia rufa is een grondvogel met een roodbruine rug. De zwarte phoebe Sayornis nigricans lijkt op de donkere vorm, maar heeft een witte buik en zit bij stromend water.
Leefgebied
Open, droog land met verspreide bomen en struiken: doornstruweel, kustwoestijn met oases, akkers en irrigatielandbouw, parken en tuinen in steden, en droge dalen in de Andes tot ongeveer 3000 m; op de Galápagos vooral in de vochtige hooglandzone; overwinteraars in open terrein, rivieroevers en dorpen in het Amazonelaagland. Jaagt vanaf een lage zitplaats op vliegende insecten, vaak op de grond. Het nest is een ondiep kommetje op een horizontale tak.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: in het Caribisch laagland, in de droge dalen tussen de Andesketens en in de Llanos. Ecuador: in het westelijke laagland en de droge dalen van de Andes; in het Amazonelaagland als wintergast uit het zuiden. Galápagos: op een aantal grotere eilanden, vooral in de hooglanden. Peru: langs de kust en de westhelling, in het dal van de Marañón en in de droge inter-Andesdalen; in het Amazonelaagland als wintergast uit het zuiden. Bolivia: in het laagland van het oosten en zuiden, de Chaco en de droge dalen van de Andes; zuidelijke vogels trekken door en overwinteren in het noorden. Buiten het gidsgebied van het zuidwesten van de Verenigde Staten tot Argentinië.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek in akkers, parken en oases langs de kust van Peru en West-Ecuador, waar het mannetje vaak op een paaltje of struik zit en regelmatig naar de grond duikt. Rond Lima is de donkere vorm ook in stadsparken te vinden.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Wijdverbreid en algemeen. Op de Galápagos is de stand van de eilandvorm sterk afgenomen; de vorm van San Cristóbal geldt als uitgestorven.
Wetenschappelijke naam
Pyrocephalus rubinus | (Boddaert, 1783)
Boddaert beschreef de soort in 1783 als Muscicapa rubinus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Pyrocephalus werd in 1838 ingevoerd door Gould. De geslachtsnaam komt van Grieks pur, 'vuur', en kephalē, 'kop': 'vuurkop'. De soortnaam komt van middeleeuws Latijn rubinus, 'robijnrood', naar het rode verenkleed van het mannetje. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Tefé, Amazonas, Brazilië.