Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Schroefvleugeltiran
Schroefvleugeltiran | Cnipodectes subbrunneus
Brownish Twistwing | Alitorcido pardo | Flautim-pardo
De schroefvleugeltiran is een bruine tiran van de ondergroei van vochtig laaglandbos. Zijn naam verwijst naar de gedraaide, stijve buitenste handpennen van het mannetje, die bij het fladderen een snorrend geluid maken. Hij tilt vaak één vleugel tegelijk boven de rug.
Geluid
Een scherp, nies-achtig kie-WIET of tsjuu-wiet, vaak meermaals herhaald; bij het fladderen een snorrend vleugelgeluid.
Opname: Juan Freile — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
16–18 cm, met een brede, platte snavel met een lichte ondersnavel. De bovendelen zijn olijfbruin, stuit en staart rosbruin. Vleugels donker, met vage rossige randen aan dekveren en slagpennen. Keel en borst bruinachtig okerkleurig, de buik lichter, okergeel. Het mannetje is duidelijk groter dan het vrouwtje en heeft gedraaide buitenste handpennen. De iris is lichtbruin tot oranjebruin.
Verwarringssoorten
De okerbuikpipratiran Mionectes oleagineus tilt ook zijn vleugels, maar is kleiner, met een smalle snavel, een olijfgroene rug en een okergele buik. De roodstaarttiran Terenotriccus erythrurus is veel kleiner, met een grijze kop. De bruinvleugelschiffornis Schiffornis turdina is egaal olijfbruin, met een groot donker oog en een smalle snavel, en tilt geen vleugels. Ten westen van de Andes lijkt de rosse treurtiran Rhytipterna holerythra, die egaal roodbruin is en hoger in de bomen leeft.
Leefgebied
Ondergroei en lagere etage van vochtig laaglandbos, várzea, oud secundair bos en dichte bosranden, tot ruwweg 1000 m. Zit vrij rechtop in de ondergroei en vangt insecten met korte uitvallen naar bladeren. Het nest is een hangende, peervormige buidel met een ingang aan de onderkant.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: in het Pacifische laagland, het Caribische laagland, de Magdalenavallei en het Amazonelaagland. Ecuador: in het westelijke laagland en in het oostelijke laagland. Peru: in het Amazonelaagland en plaatselijk in het uiterste noordwesten. Bolivia: plaatselijk in het noorden, in Pando. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in Panama en in het westen van het Braziliaanse Amazonegebied.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Luister in de ondergroei van laaglandbos naar de scherpe, nies-achtige roep en let op een bruine vogel die afwisselend een vleugel optilt.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. De soort verdraagt oud secundair bos, maar is aan bos gebonden en verdwijnt waar het laaglandbos wordt gekapt.
Wetenschappelijke naam
Cnipodectes subbrunneus | (Sclater, 1860)
Sclater beschreef de soort in 1860 als Cyclorhynchus subbrunneus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Cnipodectes werd in 1873 ingevoerd door Sclater & Salvin. De geslachtsnaam komt waarschijnlijk van Grieks knips, 'insect, mug', en dēktēs, 'bijter'. Latijn sub, 'enigszins', en brunneus, 'bruin': bruinachtig. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Babahoyo, Los Ríos, Ecuador.