Alle soorten › Zangvogels › Mierklauwieren › Sombere mierklauwier
Sombere mierklauwier | Thamnomanes saturninus
Saturnine Antshrike | Batará saturnino | Uirapuru-selado
De sombere mierklauwier is een donkergrijze mierklauwier van het geslacht Thamnomanes uit de onderlaag van Amazonebos ten zuiden van de Amazone. Het mannetje heeft een zwarte keel en bovenborst. Net als zijn verwanten maakt hij vast deel uit van gemengde groepen in de onderlaag, waar hij rechtop op een tak zit en insecten in korte vluchten vangt. In het gidsgebied leeft hij in het noordoosten van Peru en het uiterste noordoosten van Bolivia.
Geluid
De zang is een versnellende, stijgende reeks tonen die raspend begint en overgaat in scherpe, doordringende tonen. Roepjes zijn een korte ratel, een dalend raspend geluid en een abrupte, heldere toon.
Opname: Guilherme Melo — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
14 cm, met een rechtopstaande houding, een brede, aan de punt gehaakte snavel en een vrij lange staart. Het mannetje is donker leigrijs, met een zwarte keel en bovenborst en een verborgen witte vlek tussen de schouders; de vleugeldekveren hebben smalle witte toppen en de staart kleine witte punten. Bij vogels in Peru is het zwart op de keel minder uitgebreid. Het vrouwtje is olijfbruin van boven, met roodbruine vleugels en staart, een witte keel (in Peru grijs gevlekt), een olijfkleurige borst en een diep okerbruine buik.
Verwarringssoorten
De grijskeelmierklauwier Thamnomanes ardesiacus lijkt sterk, maar het mannetje heeft minder zwart op keel en borst en een kortere staart; in Peru leeft die soort vooral ten noorden van de Amazone en de Marañón. De blauwe mierklauwier Thamnomanes schistogynus is blauwer grijs, zonder zwarte keel, en het vrouwtje is grijs van boven met alleen een roodbruine buik. De temmincks mierklauwier Thamnomanes caesius mist de zwarte keel; het vrouwtje heeft een okerkleurige, geen witte keel. De leikleurige mierklauwier Thamnophilus schistaceus heeft een zwaardere snavel en een rood oog en zit minder rechtop.
Leefgebied
Onderlaag van altijdgroen bos op terra firme, minder vaak in várzea, meestal onder 300 m en in Bolivia tot ongeveer 650 m. Foerageert op 1–4 m hoogte, alleen, in paren of in familiegroepjes, bijna altijd in gemengde groepen; vangt insecten en andere geleedpotigen door vanaf een tak naar blad en stengels te vliegen en volgt soms trekmieren. Het nest is een kom tussen twee takken van een jonge boom, op enkele meters hoogte.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Peru: in het noordoosten, ten zuiden van de Amazone en de Marañón (Loreto, met uitlopers naar San Martín). Bolivia: alleen in het uiterste noordoosten (Santa Cruz, mogelijk ook Pando en Beni). Ontbreekt in Colombia, Ecuador en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in het zuiden van Amazonisch Brazilië, van Acre oostwaarts tot de Tapajós.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek gemengde groepen in de onderlaag van terra-firmebos in Loreto. Deze mierklauwier zit vaak rechtop op een open tak midden in de groep en laat zich horen met harde roepen.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De soort is afhankelijk van ongestoord bos; de stand gaat vermoedelijk achteruit door ontbossing in het zuiden van Amazonië.
Wetenschappelijke naam
Thamnomanes saturninus | (Pelzeln, 1868)
Pelzeln beschreef de soort in 1868 als Thamnophilus saturninus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Thamnomanes werd in 1847 ingevoerd door Cabanis. De geslachtsnaam komt van Grieks thamnos, 'struik', en -manēs, 'hartstochtelijk gesteld op'. De soortnaam komt van Middeleeuws Latijn saturninus, 'somber, loodgrijs'; in de alchemie werd de god Saturnus met lood vereenzelvigd. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Borba, Rio Madeira, Brazilië.