Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Kolibries › Toermalijnzonnekolibrie
Toermalijnzonnekolibrie | Heliangelus exortis
Tourmaline Sunangel | Solángel turmalina | Anjo-do-sol-turmalina
De toermalijnzonnekolibrie is een kleine, donkere zonnekolibrie van het nevelwoud en dwergbos van de noordelijke Andes. Het mannetje heeft een glinsterend roze keelvlek, het vrouwtje een witte, gespikkelde keel; bij beide springen de witte onderstaartdekveren in het oog. Hij is sterk territoriaal en jaagt andere kolibries weg bij zijn bloemen.
Geluid
Als zang een herhaalde reeks losse tonen: een paar hoge, opwaarts gebogen tonen, gevolgd door een iets lagere, dalende toon. De roep is een korte, droge, krakende triller met tussenpozen; daarnaast een aanhoudend droog gekwetter.
Opname: Hernán Arias — CC BY-NC-SA 3.0 · xeno-canto
Herkenning
10–11 cm, met een rechte, middellange, zwartachtige snavel en een licht gevorkte, zwartachtige staart met bronskleurige middelste veren. De bovendelen zijn donker glanzend groen; de onderkant is grijs met ronde groene vlekken, en de onderstaartdekveren zijn wit. Het mannetje heeft een glinsterend groen voorhoofdsvlekje, een donker paarsblauwe kin en een glinsterend roze keelvlek, onderaan afgezet met smaragdgroen. Het vrouwtje mist het voorhoofdsvlekje; haar kin is zwartachtig en haar keel witachtig met groene tot donkergrijze spikkels, soms met een paar roze veertjes. Jonge mannetjes lijken op het vrouwtje, maar hebben een witte kin.
Verwarringssoorten
De gekraagde zonnekolibrie Heliangelus strophianus heeft een witte borstband onder de roze keel en leeft lager op de westflank. De kleine zonnekolibrie Heliangelus micraster lijkt er sterk op, maar het mannetje heeft een oranje tot roodoranje keel; de vrouwtjes verschillen vrijwel alleen in verspreiding. De amethistzonnekolibrie Heliangelus amethysticollis heeft een lichte borstband en een vaalgele buik. Het glanspluimbroekje Eriocnemis vestita heeft witte pluimen aan de poten en een groen glinsterende onderkant.
Leefgebied
Het binnenste en de randen van vochtig bergbos, vooral nevelwoud en dwergbos, ook struikrijke open plekken en ruige weiden, meestal tussen ongeveer 2300 en 3400 m, soms lager tot 1500 m. Verdedigt fel een voedselterritorium bij laag bloeiende planten, zowel in half open terrein als in het bos, en houdt zich meestal vast aan de bloem in plaats van ervoor te hangen. Vangt insecten vanaf een zitplaats en van bladeren. Het vrouwtje broedt alleen op twee witte eieren.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia in alle drie de cordilleras van de Andes. In Ecuador langs de oostflank van de Andes zuidwaarts tot Morona-Santiago. Ontbreekt in Peru, Bolivia en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied niet. Vrijwel uitsluitend standvogel; in Colombia soms lager in de tropische zone.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Bij voederflessen en bloeiende struiken in het nevelwoud van de oostflank in het noorden van Ecuador, bijvoorbeeld rond Papallacta en Guango, en in het hooggebergte van de Centrale Cordillera in Colombia. Let op de witte onderstaartdekveren wanneer de vogel aan een bloem hangt.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De soort heeft een vrij groot verspreidingsgebied en verdraagt bosranden en struikrijk terrein.
Wetenschappelijke naam
Heliangelus exortis | (Fraser, 1840)
Fraser beschreef de soort in 1840 als Trochilus exortis; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Heliangelus werd in 1848 ingevoerd door Gould. De geslachtsnaam combineert Grieks hēlios, 'zon', met angelos, 'engel'. De soortnaam komt van Latijn exortus, 'dageraad, oosten', van exoriri, 'opkomen'; dat past bij de geslachtsnaam 'zonne-engel'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Guaduas, Cundinamarca, Colombia.