Alle soorten › Zangvogels › Tirannen › Vorkstaartkoningstiran
Vorkstaartkoningstiran | Tyrannus savana
Fork-tailed Flycatcher | Tijereta sabanera | Tesourinha
De vorkstaartkoningstiran is een koningstiran van open land met een zeer lange, diep gevorkte staart, die bij het mannetje ruim twee keer zo lang is als het lichaam. De zuidelijke vogels broeden van Bolivia tot Argentinië en trekken in de zuidelijke winter in groepen naar het noorden; ze slapen dan soms met honderden bij elkaar. In het noorden van Colombia leven daarnaast standvogels.
Geluid
Droge, scherpe tik-roepen en snelle, sputterende reeksen, ongeveer tik-tik-tsjrrr, vaak in de vlucht. Het mannetje maakt in de baltsvlucht een ratelend geluid met de vleugels.
Opname: rudy gelis — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
Mannetje 37–40 cm, vrouwtje 28–30 cm, inclusief de staart. De kop is zwart, met een verborgen gele kruinvlek; de rug is lichtgrijs, de vleugels zijn donker grijsbruin. De onderdelen zijn wit. De staart is zwart en diep gevorkt, met zeer lange buitenste staartpennen. Het vrouwtje heeft een kortere staart; jonge vogels hebben een bruinzwarte kop en een veel kortere staart, en ruiende vogels missen de lange pennen soms geheel.
Verwarringssoorten
De zwaluwstaartkoningstiran Tyrannus forficatus, een dwaalgast uit Noord-Amerika, heeft een lichtgrijze kop en zalmroze flanken en ondervleugels. De lintstaarttiran Gubernetes yetapa in het oosten van Bolivia is grijs, met een witte keel, een kastanjebruine borstband en roodbruine vlekken in de vleugel. Jonge vogels met een korte staart lijken op de koningstiran Tyrannus tyrannus, die een donkere rug en een witte eindband aan de staart heeft.
Leefgebied
Savanne, weiland, moerassig grasland, rivieroevers en open terrein met verspreide bomen en struiken, meestal in het laagland; trekkers soms ook hoger in de Andes. Vangt insecten in de lucht vanaf een lage uitkijkpost en eet ook vruchten. Bouwt een kom van plantenmateriaal in een struik of boom.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
Colombia: standvogels in het noorden, onder meer in het Caribisch laagland en het Magdalenadal; daarnaast wintergasten uit het zuiden ten oosten van de Andes. Ecuador: wintergast uit het zuiden in het oostelijke laagland; schaars en onregelmatig ten westen van de Andes. Peru: wintergast uit het zuiden in het Amazonelaagland. Bolivia: algemene broedvogel in de savannen van het laagland, van september tot maart. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied van het zuiden van Mexico via Midden-Amerika tot Venezuela, de Guyana's, Brazilië, Paraguay, Uruguay en Argentinië.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek tussen september en maart in de Beni-savanne of rond Santa Cruz, of in de zuidelijke winter langs rivieren in het Amazonelaagland, waar groepen 's avonds naar gezamenlijke slaapplaatsen vliegen.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Zeer wijdverbreid en algemeen; neemt plaatselijk toe waar bos plaatsmaakt voor weiland.
Wetenschappelijke naam
Tyrannus savana | Daudin, 1802
Daudin beschreef de soort in 1802 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Tyrannus werd in 1799 ingevoerd door De Lacépède. De geslachtsnaam is het Latijnse woord tyrannus, 'tiran'. De soortnaam komt van Buffons naam 'le savana' (1780), gekozen omdat de vogel in (overstroomde) savannen leeft. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Río de la Plata bij Montevideo, Uruguay.