Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Witkingierzwaluw
Witkingierzwaluw | Cypseloides cryptus
White-chinned Swift | Vencejo barbiblanco | Taperuçu-de-queixo-branco
De witkingierzwaluw is een donkere, gedrongen gierzwaluw met een grote kop en een korte, rechte staart. De witte kinvlek waar hij naar heet is in de vlucht meestal niet te zien. De soort komt verspreid voor van Midden-Amerika tot Peru, maar is overal schaars en weinig onderzocht; nesten zijn alleen in Costa Rica en Noord-Brazilië gevonden.
Geluid
Scherpe tjiptonen, melodieuzer getjilp, explosieve, staccato klikkende reeksen en enkelvoudige droge tikken.
Opname: Otte Ottema — CC BY-NC-SA 3.0 · xeno-canto
Herkenning
14–15 cm, met brede vleugels, een zeer korte, rechte staart en een grote, brede kop. Het kleed is zwartbruin; kruin en wangen zijn donkerbruin, met een korte witte streep boven het oog. De kin is wit, de keel donkerbruin. De onderdelen zijn iets lichter dan de rug, de ondervleugel is lichter dan de bovenvleugel. De seksen zijn gelijk.
Verwarringssoorten
De diadeemgierzwaluw Cypseloides cherriei is kleiner, met witte vlekjes voor en achter het oog en een iets langere staart. De bruinkraaggierzwaluw Streptoprocne rutila is kleiner en slanker, met een iets ingekeepte staart; vrouwtjes zonder kraag lijken op de witkingierzwaluw. De caucagierzwaluw Cypseloides lemosi heeft een witte borstvlek en een licht gevorkte staart.
Leefgebied
Luchtruim boven altijdgroen bergbos en laaglandregenwoud, weiland en jong secundair bos, van zeeniveau tot ongeveer 3000 m, het meest in de voetheuvels en op de lagere berghellingen. Jaagt op vliegende insecten, vaak in gemengde groepen met andere gierzwaluwen. Het nest is een napje van mos, levermossen en modder op een rotswand bij of achter een waterval, in een spleet of onder een overhang; het legsel bestaat uit één ei.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia verspreid in de Andes en de voetheuvels. In Ecuador verspreid op beide hellingen van de Andes. In Peru langs de oostflank van de Andes, zuidwaarts tot in het zuidoosten. In Bolivia ten minste één zichtwaarneming. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied van Belize door Midden-Amerika en in Venezuela, Guyana, Suriname en Noord-Brazilië.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Let in groepen gierzwaluwen boven de voetheuvels op een forse, donkere vogel met een korte, rechte staart en een grote kop. Bij watervallen in de voetheuvels kunnen in de schemering vogels binnenkomen.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De stand wordt geschat op 20.000 tot 50.000 volwassen vogels en neemt vermoedelijk af; directe bedreigingen zijn niet vastgesteld.
Wetenschappelijke naam
Cypseloides cryptus | Zimmer, 1945
Zimmer beschreef de soort in 1945 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Cypseloides werd in 1848 ingevoerd door Streubel. De geslachtsnaam combineert het geslacht Cypselus (van Grieks kupselos, 'gierzwaluw') met Grieks -oidēs, 'lijkend op'. De soortnaam komt van Grieks kruptos, 'verborgen, duister'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Río Távara, Puno, Peru.