Alle soorten › Zangvogels › Bekardes en tityra's › Witnektiran
Witnektiran | Xenopsaris albinucha
White-naped Xenopsaris | Tijerilla | Tijerila
De witnektiran is een kleine, slanke, grijs met witte vogel van halfopen landschap met bomen, verwant aan de bekardes. Zijn hoofdgebied ligt in het oosten en zuiden van Zuid-Amerika; in het gidsgebied is hij een zeldzame dwaalgast, met slechts enkele waarnemingen in het oostelijke laagland.
Geluid
Een zacht, fijn gezang dat niet ver draagt, vooral in de regentijd. Foeragerende vogels geven af en toe een hoge, stijgende roep.
Opname: JAYRSON ARAUJO DE OLIVEIRA — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
12–13 cm, slank, met een dunne snavel en een vrij lange staart. Het mannetje heeft een glanzend zwarte kruin, die naar achteren overgaat in een witte nek. De rug is licht grijsbruin, de vleugels en staart zijn donkerder, met lichte randen aan de vleugelveren. De onderdelen zijn wit. Het vrouwtje heeft een bruinere kruin en wat bruiner getinte vleugelranden. Jonge vogels lijken op het vrouwtje.
Verwarringssoorten
Vrouwtjes en jonge vogels van bekardes, zoals de witvleugelbekarde Pachyramphus polychopterus en de grijze bekarde Pachyramphus rufus, zijn steviger, met een dikkere snavel en een grotere kop; de grijze bekarde heeft een zwarte kruin maar geen witte nek en is van onder grijzer. Kleine tirannen met een donkere kruin missen de combinatie van zwarte kruin, witte nek en geheel witte onderdelen.
Leefgebied
Halfopen landschap met verspreide bomen, oeverbos, randen van galerijbos en lichte bossen, meestal in de buurt van water of vochtige grond. In het laagland, tot ongeveer 550 m. Vangt insecten in het lover en in korte vluchten. Het nest is een eenvoudig kommetje in een boomvork.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In het gidsgebied zeer zeldzaam: enkele waarnemingen in het oostelijke laagland van Bolivia en in Peru, waar de soort pas sinds 2006 bekend is. In het noordoosten van Colombia, grenzend aan Venezuela, mogelijk aanwezig. Ontbreekt in Ecuador en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in Venezuela, Guyana, Brazilië, Paraguay, Uruguay en het noorden van Argentinië; in het zuiden deels een trekvogel.
Hoe en wanneer kijken
Er is geen vaste plek in het gidsgebied. Let in het oostelijke laagland van Bolivia op kleine, grijs-witte vogels met een zwarte kruin in bomen langs water en in halfopen landschap.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Het verspreidingsgebied buiten het gidsgebied is zeer groot.
Wetenschappelijke naam
Xenopsaris albinucha | (Burmeister, 1869)
Burmeister beschreef de soort in 1869 als Pachyrhamphus albinucha; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Xenopsaris werd in 1891 ingevoerd door Ridgway. De geslachtsnaam komt van Grieks xenos, 'vreemdeling', en Psaris, een oud synoniem van Tityra (van Grieks psar, 'spreeuw'). De soortnaam komt van Latijn albus, 'wit', en nucha, 'nek', naar de witte nek. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Río de la Plata bij Buenos Aires, Argentinië.