Alle soorten › Zandhoenderachtigen › Zandhoenders › Bont zandhoen
Bont zandhoen | Pterocles burchelli
Burchell's Sandgrouse | Ganga Goteada
Het bont zandhoen is het zandhoen van de rode Kalaharizanden: warm kaneelkleurig en overdekt met witte druppelvlekken. Groepen komen halverwege de ochtend met zachte, kakelende roepen naar het water.
Geluid
Een zacht, kakelend tsjoep-tsjoep of tsjok-tsjok, in vlucht vaak herhaald en dan wat hoger en sneller. Minder ver dragend dan de roep van het Namakwazandhoen.
Opname: Lynette Rudman — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 24 tot 26 cm lang en rond 180 gram zwaar; compact, met een korte, afgeronde staart. Het hele kleed is warm kaneel- tot roodbruin en bezaaid met grote witte, zwart omrande vlekken, op de bovendelen en vleugels grover dan op de borst. Het mannetje heeft een blauwgrijs gezicht en een grijze keel; het vrouwtje heeft een geelbruin gezicht en keel en is iets doffer en fijner gevlekt. De buik is gebandeerd kaneel en wit. In vlucht zijn de gevlekte onderdelen en de afgeronde staart zichtbaar.
Verwarringssoorten
Het dubbelbandzandhoen (Pterocles bicinctus) heeft eveneens een ronde staart, maar het mannetje heeft een zwart-witte voorhoofdstekening en een zwart-wit gebandeerde buik, en het drinkt in de schemering. Het Namakwazandhoen (Pterocles namaqua) heeft een lange, spitse staart en mist de witte druppelvlekken op borst en buik. Het geelkeelzandhoen (Pterocles gutturalis) is veel groter, met een gele keel en zwarte halsband.
Leefgebied
Kalahari-doornveld en open savanne op rode zandgrond, met verspreide grassen, struiken en bomen, en de randen van pannen; plaatselijk ook in droge, open delen van de Nama-Karoo. Voedt zich met kleine zaden van kruiden en peulvruchten en broedt in een kuiltje op kale grond.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Een endeem van het droge binnenland van zuidelijk Afrika: het grootste deel van Botswana behalve het noorden, het oosten en midden van Namibië, de Kalahari in de Noord-Kaap en het westen van de provincie Noordwest in Zuid-Afrika, met uitlopers tot in het uiterste westen van Zimbabwe en het zuiden van Angola. Het zwaartepunt ligt in de Kalahari.
- Jaarrond
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Het Kgalagadi Transfrontier Park is de beste plek: ga twee tot vier uur na zonsopkomst bij een drinkplaats in de rivierbeddingen van de Auob of Nossob zitten, waar het bont zandhoen vaak samen met het Namakwazandhoen drinkt. Let op de kleinere, warm gekleurde vogels met ronde staart tussen de puntstaarten. In goed licht zijn de witte druppels op het kaneelkleurige kleed onmiskenbaar.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. De soort heeft een beperkt maar groot en weinig aangetast verspreidingsgebied en is plaatselijk algemeen. Kunstmatige drinkplaatsen hebben haar voordeel gedaan. Overbegrazing en langdurige droogte kunnen lokaal tot schommelingen leiden, maar vormen geen grote bedreiging.
Wetenschappelijke naam
Pterocles burchelli | Sclater, 1922
Sclater beschreef de soort in 1922 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Pterocles werd in 1815 ingevoerd door Temminck. Pterocles komt van het Griekse pteron, 'vleugel', en -kles, 'roem' — 'beroemd om zijn vleugels', naar de snelle, uithoudingsvlucht waarmee zandhoenders dagelijks kilometers ver naar drinkplaatsen vliegen. burchelli eert de Engelse natuuronderzoeker William John Burchell (1781–1863), die van 1810 tot 1815 het binnenland van zuidelijk Afrika bereisde. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Onbekend (niet in de bronnen vermeld).