Alle soorten › Zangvogels › Prachtvinken › Glansekstertje
Glansekstertje | Spermestes bicolor
Black-and-White Mannikin | Capuchino Bicolor
Het glansekstertje is een klein zwart, wit en kastanjerood prachtvinkje van bosranden en open plekken in vochtig bos. In het grootste deel van het gebied gaat het om de roodrugvorm nigriceps, die door sommige auteurs als aparte soort wordt behandeld.
Geluid
Een zacht, fluitend tsjiep of twie-twie, hoger en zuiverder dan het zoemende roepen van het gewoon ekstertje. De zang is een zachte reeks piepende en krassende tonen.
Opname: Rod Cassidy — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
9–10 cm, met een kegelvormige, blauwgrijze snavel. Bij de vorm nigriceps (van Zuid-Afrika tot Malawi en Oost-Zambia) zijn kop, keel en borst glanzend zwart, de rug en schouders warm kastanjerood, stuit en staart zwart met fijne witte bandering op de stuit, en de vleugelpennen zwart met witte vlekjes. De buik is wit, de flanken zijn zwart-wit gebandeerd. In Angola en Noordwest-Zambia komen vormen met een donkerbruine tot zwarte rug voor. De seksen zijn gelijk. Jongen zijn egaal donkerbruin van boven en vaalbruin van onderen.
Verwarringssoorten
Het gewoon ekstertje (Spermestes cucullata) heeft een dofbruine rug, een tweekleurige snavel, een kleine groene schoudervlek en een meer bruinzwarte, minder uitgebreide kap. Het reuzenekstertje (Spermestes fringilloides) is groter, met een veel zwaardere snavel, een bruine rug met lichte streepjes en een roodbruine flankvlek. De kastanjerode rug is in het zuiden van het gebied het beslissende kenmerk.
Leefgebied
Randen van kust-, laagland- en oeverbos, open plekken in vochtig bos, dichte struikgewassen, bosrijke tuinen en overwoekerde akkerranden. Foerageert in kleine groepjes in grasranden en in de struiklaag, en plukt ook zaden rechtstreeks van grasaren. Overnacht in groepjes in grasnesten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het oosten en noorden van het gebied: de kuststreek van de Oost-Kaap en KwaZoeloe-Natal, Eswatini, Mozambique, het oosten van Zimbabwe, Malawi en Zambia (vooral oosten en noorden), en het noorden en westen van Angola. Daarbuiten van West-Afrika tot Ethiopië en zuidwaarts door Oost-Afrika.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Het best te zien aan de rand van kustbos in KwaZoeloe-Natal of in bosrijke tuinen in het oosten van Zimbabwe, vaak samen met gewone ekstertjes. Kijk bij een groepje ekstertjes altijd naar de rugkleur: een kastanjerode rug tussen de bruine valt in goed licht direct op.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd; plaatselijk vrij algemeen, maar kwetsbaar voor verlies van kust- en oeverbos. In Zuid-Afrika beperkt tot een smalle, onder druk staande kuststrook.
Wetenschappelijke naam
Spermestes bicolor | (Fraser, 1843) (GBIF: Lonchura bicolor)
Fraser beschreef de soort in 1843 als Amadina bicolor; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Spermestes werd in 1837 ingevoerd door Swainson. Spermestes komt van het Griekse sperma, 'zaad', en -estēs, 'eter' (van esthiō, 'eten') — naar het dieet van graszaden. bicolor is Latijn voor 'tweekleurig' — naar de scherpe tegenstelling tussen de glanzend zwarte bovendelen en de witte buik. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Kaap Palmas, Liberia.