Alle soorten › Roofvogels › Havikachtigen › Kroonarend
Kroonarend | Stephanoaetus coronatus
Crowned Eagle | Águila Coronada
De kroonarend is de machtigste roofvogel van het Afrikaanse bos: een zware arend met korte, brede vleugels en een lange staart, gebouwd om tussen de bomen apen, klipdassen en kleine antilopen te slaan. Zijn poten en klauwen zijn naar verhouding de krachtigste van alle Afrikaanse arenden.
Geluid
Luidruchtig, vooral boven het territorium: tijdens de golvende baltsvlucht roept het mannetje een hoog, schallend kewie-kewie-kewie, het vrouwtje een lager koi-koi-koi. Jonge vogels bedelen maandenlang met een hoog, doordringend kwee-kwee.
Opname: Jenny Sharland — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
80–90 cm, spanwijdte 150–180 cm; het vrouwtje is duidelijk groter dan het mannetje. De bovendelen zijn donker leigrijs; de onderdelen roomkleurig tot roestbruin, zwaar zwart gevlekt en dwarsgebandeerd. Een korte, dubbele kuif die bij opwinding wordt opgezet. Gele ogen en zware, bevederde poten met enorme klauwen. In de vlucht vallen de korte, afgeronde vleugels met roestbruine ondervleugeldekveren en zwaar zwart gebandeerde, witte slagpennen op, en de lange staart met drie brede zwarte banden. De jonge vogel heeft een witte kop en onderzijde, lichtgrijze bovendelen en roomkleurige, zwak gevlekte poten; het volwassen kleed wordt na drie à vier jaar bereikt.
Verwarringssoorten
De vechtarend (Polemaetus bellicosus) is een vogel van open land, met een donkere borst, een witte buik met kleine vlekken, een donkere ondervleugel en lange, spitsere vleugels. De jonge vechtarend lijkt sterk op de jonge kroonarend, maar heeft ongevlekte witte poten, een ongebandeerde ondervleugel en langere vleugels met een kortere staart. De Afrikaanse havikarend is kleiner, van onderen wit met zwarte streepjes en heeft een witte vleugelvlek.
Leefgebied
Afromontaan bos, kust- en laaglandbos, dichte rivierbossen en beboste kloven, ook grote plantages en bosrijke voorsteden, zoals rond Durban en in Limpopo. Jaagt vooral vanaf een verborgen zitplaats en valt prooien als meerkatten, klipdassen, duikers en boomkangoeroes aan. Het nest is een enorm takkenplatform in een hoge boom, dat jarenlang wordt gebruikt.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Het beboste oosten van het gebied: de Oostkaap, KwaZulu-Natal, Mpumalanga en Limpopo in Zuid-Afrika, plaatselijk ook in de Zuidkaap; verder Eswatini, het oosten van Zimbabwe (Oostelijk Hoogland en de Matopos), Mozambique, Malawi, het noorden en oosten van Zambia en het noorden en westen van Angola. Ontbreekt in de droge binnenlanden. Buiten het gebied in bossen van West-, Centraal- en Oost-Afrika tot Ethiopië.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Luister op zonnige ochtenden in het broedseizoen boven een beboste kloof naar de schallende roep van het mannetje en zoek dan de lucht af naar een golvend vliegende arend met ronde vleugels. Goede plekken zijn de bossen van het Oostelijk Hoogland van Zimbabwe, de Magoebaskloof en de bosrijke kloven rond Durban. Jonge vogels zijn het hele jaar bij het nest te horen.
Staat van instandhouding
Gevoelig op de Rode Lijst. De soort gaat achteruit door verlies en versnippering van bos, vervolging door boeren die hem van het slaan van geiten en huisdieren verdenken, en bijvangst in strikken. In Zuid-Afrika blijkt hij zich deels aan te passen aan bosrijke stedelijke gebieden.
Wetenschappelijke naam
Stephanoaetus coronatus | (Linnaeus, 1766)
Linnaeus beschreef de soort in 1766 als Falco coronatus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Stephanoaetus werd in 1922 ingevoerd door Sclater. Stephanoaetus komt van het Griekse stephanos, 'kroon', en aetos, 'arend' — naar de opzetbare kuif van de kroonarend. coronatus is Latijn voor 'gekroond' — naar de kuif op de kop. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Guineekust, West-Afrika.