Alle soorten › Zangvogels › Gorzen › Leeuwerikgors
Leeuwerikgors | Emberiza impetuani
Lark-Like Bunting | Escribano Alaudino
De leeuwerikgors is een kleine, zandkleurige gors van de droge westelijke helft van het gebied, die zo weinig tekening heeft dat hij eerder aan een leeuwerik of een vrouwtjesmus doet denken. Hij leeft nomadisch, trekt in groepen achter de regen aan en verschijnt in droge jaren in zwermen van honderden vogels bij drinkplaatsen.
Geluid
De roep is een kort, nasaal tuk of tsjut, in groepen vaak herhaald. De zang is een snelle, mechanisch klinkende reeks tjilpende tonen, tip-tip-tip-tipitipi-tsjie, vanaf een steen of struikje.
Opname: Campbell Fleming — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
13–14 cm, een kleine, compacte gors met een korte, roze-hoornkleurige kegelsnavel. Het verenkleed is egaal zandbruin tot grijsbruin met vage donkere strepen op kruin en mantel en een zwak getekend gezicht: een bleke wenkbrauwstreep en een lichte oogring, zonder zwart-witte strepen. De vleugelpennen en grote dekveren hebben warme kaneelbruine randen, zodat de vleugel roestkleurig afsteekt tegen het lichaam. De onderzijde is bleek bruingrijs, op de borst iets warmer en naar de buik vuilwit, zonder strepen. De seksen zijn gelijk; jonge vogels zijn iets bleker en lichter gestreept.
Verwarringssoorten
Het vrouwtje van de Kaapse mus (Passer melanurus) is groter en heeft een grijze kop met een bleke halve cirkel achter het oog en kastanjebruine schouders. De sabotaleeuwerik (Calendulauda sabota) heeft een langere, dunnere snavel, een duidelijke witte wenkbrauwstreep en een gestreepte borst, en loopt als een leeuwerik in plaats van te huppen. Vrouwtjes en jonge vogels van de zevenstrepengors (Emberiza tahapisi) zijn donkerder en kaneelbruiner van onderen, met een gestreepte kop en keel. De combinatie van gorzensnavel, egaal zandkleurige onderzijde en roestbruine vleugelranden is kenmerkend.
Leefgebied
Droge, open landschappen: Nama-Karoo en Sukkulente Karoo, stenige vlakten en hellingen met verspreide struiken, de randen van de Namib en droog Kalahari-doornveld. Foerageert op kale grond op kleine zaden, vaak in gemengde groepen met kanaries en mussen. Is afhankelijk van water en komt in de ochtend en middag in dichte groepen drinken.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Vrijwel endemisch voor het gebied: de Karoo en de Noord-Kaap in Zuid-Afrika, het grootste deel van Namibië, het zuidwesten en westen van Botswana en het zuidwesten van Angola. Bij invasies na regen oostwaarts tot in de Vrijstaat, Gauteng, Noordwest en het zuidwesten van Zimbabwe, en uitzonderlijk tot in Lesotho en Eswatini. Daarbuiten niet.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Het makkelijkst bij een drinkplaats of veedam in de Karoo of Namibië in de vroege ochtend, wanneer groepen gorzen tegelijk neerstrijken. Omdat de soort nomadisch is, verschillen de aantallen sterk per jaar en per streek: na goede regens kan hij plotseling algemeen zijn waar hij het jaar ervoor ontbrak. Let bij een 'onbekende leeuwerik' op de korte, dikke snavel en de roestkleurige vleugel.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd; wijdverspreid en plaatselijk zeer algemeen, met sterk wisselende aantallen die de regenval volgen.
Wetenschappelijke naam
Emberiza impetuani | Smith, 1836
Smith beschreef de soort in 1836 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Emberiza werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Emberiza komt uit het Oudhoogduits, van Embritz, een naam voor een gors. impetuani komt van de Zoeloe-naam im'tiyane voor verschillende vinken en astrilds. Andrew Smith (1836) nam inheemse namen bewust over als soortnaam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit oostelijk Botswana.