Alle soorten › Steltloperachtigen › Plevieren › Lelkievit
Lelkievit | Vanellus senegallus
African Wattled Lapwing | Avefría Senegalesa
De lelkievit is de grootste kievit van het gebied: een lange, grijsbruine vogel met rode en gele lellen aan de snavel en lange gele poten. Hij staat vaak rechtop in nat grasland of aan de rand van een vlei, en zijn hoge roep klinkt over de hele vloedvlakte.
Geluid
Een hoog, schel kiep-kiep of piep-piep-piep, luid en vaak herhaald, vooral bij verstoring en in de vlucht; bij het nest een snelle, aanhoudende reeks. Paren roepen samen.
Opname: Ehren Eksteen — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
34–35 cm. Het verenkleed is grotendeels grijsbruin; kop en hals zijn fijn donker gestreept, het voorhoofd heeft een witte vlek en de kin is zwart. Aan de snavelbasis hangen lellen die bovenaan rood en onderaan geel zijn. De buik is lichter bruin met een zwartachtige vlek of streep op de lage buik. De snavel is geel met een zwarte punt, het oog geel, de poten zijn lang en geel. In de vlucht toont de vleugel een witte band over de dekveren en zwarte slagpennen; de staart is wit met een zwarte eindband. De geslachten zijn gelijk; jonge vogels hebben kleinere lellen en geen zwarte kin.
Verwarringssoorten
De witkruinkievit Vanellus albiceps heeft ook gele lellen en poten, maar een grijze kop met witte kruinstreep, een helder witte onderzijde en een bijna geheel witte vleugel; hij leeft op zandbanken van de grote rivieren. De wapenkievit Vanellus armatus is zwart, wit en grijs met zwarte poten. De diadeemkievit Vanellus coronatus is kleiner en zandbruin, met een zwarte kap met witte ring en rode poten.
Leefgebied
Nat grasland, vleien, randen van moerassen, dammen en rivieren, vloedvlakten en natte weiden, ook in open bosveld met drassige laagten. Foerageert lopend in kort, vochtig gras en op modder. Het nest is een kuil op kale of kortbegroeide grond, vaak vlak bij water.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het noorden en oosten van het gebied: Angola, Zambia, Malawi, Mozambique, Zimbabwe, het noorden van Botswana en het noordoosten van Namibië, en in Zuid-Afrika in het oosten van Limpopo, Mpumalanga en KwaZulu-Natal, met Eswatini; plaatselijk zuidwaarts tot de Oost-Kaap. Ontbreekt in het droge westen. Buiten het gebied over een groot deel van Afrika ten zuiden van de Sahara, van Senegal tot Ethiopië.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek in de natte zomermaanden langs vleien en natte weiden in het oosten van het gebied, bijvoorbeeld in de middenlanden van KwaZulu-Natal, het Krugerpark of de Zambeziregio. De vogel valt op door zijn lengte en rechte houding; kijk met de verrekijker naar de tweekleurige lellen.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd; wijdverspreid en plaatselijk algemeen. Het drooglaten van vleien en de omzetting van nat grasland in landbouwgrond verkleinen plaatselijk het leefgebied.
Wetenschappelijke naam
Vanellus senegallus | (Linnaeus, 1766)
Linnaeus beschreef de soort in 1766 als Parra senegalla; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Vanellus werd in 1760 ingevoerd door Brisson. Vanellus is het verkleinwoord van het Latijnse vannus, 'wanmolen' — naar het geluid en de vorm van de brede, ronde vleugels in vlucht, die aan een wiekende wanmolen doen denken. senegallus verwijst naar Senegal, waar het eerste beschreven exemplaar vandaan kwam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Senegal.