Alle soorten › Zangvogels › Vliegenvangers en tapuiten › Roodstaartspekvreter
Roodstaartspekvreter | Oenanthe familiaris
Familiar Chat | Colinegro Familiar
De roodstaartspekvreter is de onopvallend grijsbruine spekvreter met een roestrode staart die vrijwel overal in zuidelijk Afrika rond rotsen, boerderijen en kampen leeft. Hij is vertrouwelijk, komt op terrassen en in tuinen en schokt na elke landing twee of drie keer met de vleugels. De naam spekvreter verwijst naar zijn gewoonte om vet en restjes van kampen en slachtplaatsen te pikken.
Geluid
Een zacht, schor sjek-sjek of tsjak-tsjak als roep en alarm, vaak vergezeld van vleugelschokken. De zang is een ingetogen, kwetterende reeks fluitjes en krassende noten, sjie-sjie-tsjirrup, vooral in de vroege ochtend.
Opname: Walter Wallner — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Een kleine spekvreter van 14 tot 15 cm. De bovendelen zijn effen grijsbruin, de onderdelen lichter grijsbeige, met roestbruine oorstreek. De stuit en de staart zijn roestrood, met donkerbruine middenpennen en een donkere eindband, zodat een donkere T op een oranje grond ontstaat. De seksen zijn gelijk; jonge vogels zijn licht gevlekt op borst en rug. Snavel en poten zijn zwart. Typerend gedrag: na het landen snel twee of drie keer met beide vleugels schokken, vaak gevolgd door een langzame staartbeweging.
Verwarringssoorten
De vlaktespekvreter (Emarginata sinuata) is bleker en langer op de poten, met een roestbruine staartbasis maar een bredere zwarte eindband, geen roestkleurige oorstreek en een lichte wenkbrauw; hij leeft op open vlakten. De Karoospekvreter (Emarginata schlegelii) is groter en grijzer, met witte staartzijden. De woestijnspekvreter (Emarginata tractrac) heeft een witte stuit en staartbasis. De Hererotapuit (Namibornis herero) van het Namibische escarpment heeft een wenkbrauwstreep, gestreepte borst en een roestbruine stuit met een donkere staart. Vrouwtjes van de langteenrotslijster (Monticola explorator) zijn groter, met een geschubde borst en een staart met roestbruine zijkanten maar zonder vleugelschokken.
Leefgebied
Rotsige hellingen, koppies en kloven, open doornveld en bosveld met rotsen en omgevallen bomen, boerenerven, kampeerplaatsen en tuinen. Vermijdt dichte bossen en zeer open vlakten zonder uitkijkposten. Foerageert op de grond en vanaf lage takken op insecten, spinnen en vruchten, en neemt ook vet en restjes. Nestelt in een rotsspleet, muurholte, nestkast of oude pot.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Over vrijwel het hele gebied verspreid: van Angola, Zambia en Malawi via Zimbabwe en Mozambique tot Namibië, Botswana, Zuid-Afrika, Lesotho en Eswatini. Ontbreekt in de kale woestijn van de Namib, in grote delen van de centrale Kalahari zonder rotsen en in de vochtige kustlaagvlakte van Mozambique. Daarbuiten plaatselijk in de savannes van West- en Oost-Afrika, noordwaarts tot Ethiopië.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
In vrijwel elk ruststation of kamp met rotsen en struiken laat hij zich zien; de vogel komt vaak zelf naar picknicktafels. Let bij twijfel met andere bruine spekvreters op het vleugelschokken na de landing en op de oranje staart met donkere T wanneer hij wegvliegt.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd. Een algemene soort met stabiele aantallen, die zich goed heeft aangepast aan boerderijen, kampen en tuinen. Er zijn geen belangrijke bedreigingen bekend.
Wetenschappelijke naam
Oenanthe familiaris | (Wilkes, 1817)
Wilkes beschreef de soort in 1817 als Motacilla familiaris; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Oenanthe werd in 1816 ingevoerd door Vieillot. Oenanthe gebruikte Aristoteles voor een vogel die niet meer thuis te brengen is; het woord komt van het Griekse oinos, oinoē 'wijn, wijnstok' en anthos 'bloem, bloei'. familiaris is Latijn voor 'vertrouwd, huiselijk' — naar het tamme gedrag van deze spekvreter rond boerderijen en huizen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Tafelberg, Kaapstad, Zuid-Afrika.