Alle soorten › Spechtachtigen › Afrikaanse baardvogels › Witkopbaardvogel
Witkopbaardvogel | Lybius leucocephalus
White-Headed Barbet | Barbudo Cabeciblanco
De witkopbaardvogel is een forse zwart-witte baardvogel met een geheel witte kop. In het gebied komt alleen de Angolese ondersoort leucogaster voor, die na 1971 decennialang niet werd gezien en pas in 2017 op het escarpement bij Lubango werd herontdekt.
Geluid
Rauw, schor gekakel en snerpende kek-noten, vaak door twee of meer vogels tegelijk, met snavelgeklepper; weinig gedocumenteerd voor de Angolese vorm.
Opname: Rory Nefdt — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 18–19 cm, met een zware zwarte snavel. Bij de ondersoort leucogaster zijn kop, hals en onderdelen zuiver wit, de rug, vleugels en staart donker zwartbruin, met een witte vlek in de vleugel en lichte randjes aan de dekveren. De staart is donker. De seksen zijn gelijk; jonge vogels zijn doffer, met een bruinig waas op de kop. Andere ondersoorten in Oost-Afrika hebben een bruine buik of een witte staart.
Verwarringssoorten
In het gebied met geen enkele andere baardvogel te verwarren. De Chaplins baardvogel (Lybius chaplini) in Zambia is eveneens grotendeels wit, maar heeft rode naakte huid rond het oog en geelgerande vleugelpennen, en overlapt niet in verspreiding. Op afstand kan een zwart-witte klauwier de aandacht trekken, maar de dikke snavel en de gedrongen bouw zijn kenmerkend.
Leefgebied
In Angola gesloten bosveld, oeverbos en bosjes op het westelijke escarpement, met een voorkeur voor grote bomen en vooral vijgen; bij Tundavala ook in lage miombo-struwelen tussen hogere boomgroepen, tot ruim 2000 m hoogte. Eet vooral vruchten, aangevuld met insecten.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het gebied alleen in het zuidwesten van Angola, op en rond het escarpement van Huíla bij Lubango; mogelijk verder langs het westelijke escarpement. Daarbuiten andere ondersoorten van het zuiden van Soedan, Oeganda en Kenia tot Tanzania, en in het oosten van Congo-Kinshasa.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Tundavala bij Lubango is de plek waar de Angolese vorm in 2017 werd teruggevonden. Controleer vruchtdragende vijgen op de hellingen en de boomgroepen in het struweel, vroeg op de ochtend wanneer de vogels actief rondtrekken.
Staat van instandhouding
De soort als geheel is niet bedreigd. De Angolese ondersoort leucogaster is echter zeer lokaal, klein in aantal en slecht bekend; kap en branden op het escarpement vormen een mogelijke bedreiging.
Wetenschappelijke naam
Lybius leucocephalus | (de Filippi, 1853)
De Filippi beschreef de soort in 1853 als Laimodon leucocephalus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Lybius werd in 1783 ingevoerd door Hermann. Lybius gaat terug op het Griekse libyos, een niet te identificeren vogel bij Aristoteles, mogelijk verwant aan spechten; ook Libya, de klassieke naam voor Afrika, kan meespelen. leucocephalus komt van het Griekse leukos, 'wit', en kephalē, 'kop' — naar de witte kop. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Witte Nijl tussen 3° en 4° NB, Zuid-Soedan.