Alle soorten › Zangvogels › Kwikstaarten en piepers › Witte kwikstaart
Witte kwikstaart | Motacilla alba
White Wagtail | Lavandera Blanca
De witte kwikstaart, de bekende grijs-zwart-witte kwikstaart van Europa en Azië, is in zuidelijk Afrika een zeer zeldzame dwaalgast. Een enkele vogel die tussen Kaapse kwikstaarten aan een lagune of zuiveringsvijver foerageert, trekt vogelaars uit het hele land.
Geluid
Een helder, tweelettergrepig tsie-wiep of tsjissik, meestal in de vlucht; lijkt op de roep van de Kaapse kwikstaart, maar is iets voller.
Opname: Simon Gillings — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
18 tot 19 cm. Grijze rug, wit voorhoofd en gezicht, zwarte kruin en nek. In het broedkleed zijn keel en borst zwart; in het winterkleed is de keel wit, met een zwarte, halvemaanvormige borstband. De vleugels zijn grijszwart met brede witte randen en twee witte vleugelstrepen. De staart is zwart met witte buitenpennen. Eerstejaars hebben een grijzere kop zonder zwarte kruin, een smalle borstband en soms een gelig waas op het gezicht.
Verwarringssoorten
De Afrikaanse bonte kwikstaart (Motacilla aguimp) heeft een zwarte rug en kop met een witte wenkbrauwstreep en een grote witte vleugelvlek. De Kaapse kwikstaart (Motacilla capensis) is bruingrijs, zonder wit gezicht. Grijze eerstejaars citroenkwikstaarten (Motacilla citreola) hebben een wenkbrauw die rond de oorstreek doorloopt en missen zwart op kruin en borst. De bergkwikstaart (Motacilla clara) heeft een smalle borstband, geen wit voorhoofd en een veel langere staart.
Leefgebied
Oevers van lagunes, meren en dammen, waterzuiveringen, gazons en havens; in het gebied meestal tussen andere kwikstaarten aan open water.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
In het gebied enkele gedocumenteerde waarnemingen in Zuid-Afrika, onder meer bij Rooisand bij Kleinmond in de West-Kaap (januari 2018) en bij Stanger in KwaZulu-Natal (november 2022); verder oude vondsten uit het zuiden van Malawi en losse meldingen uit Zimbabwe, Zambia en Namibië. Broedt in Europa, Noord-Afrika en vrijwel heel Azië en overwintert tot in noordelijk tropisch Afrika, zeldzaam tot Oost-Afrika.
Hoe en wanneer kijken
Controleer in de zomer kwikstaartgroepen aan lagunes en zuiveringen op een vogel met grijze rug en wit gezicht. Een waarneming vereist foto's en een melding bij de zeldzaamhedencommissie van het betreffende land.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd; een zeer groot areaal en een talrijke, stabiele populatie.
Wetenschappelijke naam
Motacilla alba | Linnaeus, 1758
Linnaeus beschreef de soort in 1758 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Motacilla voerde hij in datzelfde werk in. Motacilla was bij de Romeinen de naam van de kwikstaart; het is eigenlijk een verkleinvorm van motare 'heen en weer bewegen', maar sinds de middeleeuwen werd -cilla ten onrechte als 'staart' opgevat. alba is Latijn voor 'wit', naar het zwart-witte verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.