Berggazelle | Gazella gazella

Sporen

Territoriale bokken markeren hun territorium met mesthopen: vaste plekken waar ze steeds opnieuw keutels achterlaten. Zulke hopen van kleine, glanzende, spitse keutels langs paden en op heuveltoppen zijn het duidelijkste teken van de soort. Het slot is klein, smal en spits.

Herkenning

Een slanke gazelle met een verhoudingsgewijs lange hals en lange poten; bokken wegen 15 tot 25 kg, geiten 13 tot 20 kg. Kop-romplengte, staartlengte en schouderhoogte zijn voor deze soort niet in een betrouwbare bron gevonden. De bovenzijde is donkerbruin, de onderzijde wit, met een donkere streep op de overgang. De staart is kort, borstelig en zwart. Beide seksen dragen hoorns: bij de bok 22 tot 29 cm, stevig en duidelijk geringd, bij de geit 8 tot 15 cm, dun, glad en zonder ringen.

Gelijkende soorten

De dorcasgazelle is lichter, zandkleurig tot roodachtig beige, met grotere oren en lier- of S-vormig gebogen hoorns bij de bok; ze leeft in de Negev, de Arava en de Sinaï, in drogere gebieden dan de berggazelle. De farasangazelle (Gazella arabica) van het Arabisch Schiereiland werd vroeger tot de berggazelle gerekend en lijkt er sterk op; het leefgebied bepaalt de soort. Hinden van Dama mesopotamica in Galilea zijn veel groter en gevlekt.

Leefgebied

De vlakke toppen en kammen van heuvels en bergen en de dalen daartussen, open bos, velden en rotsige plateaus, in gebieden met 300 tot 400 mm neerslag per jaar. De dieren gebruiken ook akkers en boomgaarden aan de rand van hun gebied en leven in Israël tot aan de randen van steden.

Verspreiding

De Levant: Israël, met de Golan, de Palestijnse gebieden (Westelijke Jordaanoever en in klein aantal de Gazastrook) en de provincie Hatay in Zuid-Turkije, waar de stand toenam van ongeveer 150 dieren in 2009 tot 1331. In Jordanië leven hooguit kleine aantallen; de laatste bevestigde waarneming dateert van 2015. In Libanon is het voorkomen onzeker. Rond 2024 werd het totaal op ongeveer 6000 dieren geschat, waarvan ongeveer 5000 in Israël en de Palestijnse gebieden.

• Inheems
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Levenswijze

De berggazelle is vooral in de schemering actief. Er zijn drie soorten groepen: geiten met jongen, groepen jonge bokken, en territoriale bokken die alleen leven. Groepen tellen meestal 3 tot 8 dieren. De gazelle graast bij voorkeur, maar eet ook bladeren van struiken en jonge scheuten van acacia's, en haalt vocht uit sappige planten en dauw. De paartijd heeft een piek in het begin van de winter; na een dracht van ongeveer 180 dagen wordt in april of mei één jong geboren. Het jong ligt de eerste weken verstopt en voegt zich na ongeveer drie maanden bij de groep van de moeder. Geiten planten zich voort vanaf 12 maanden, bokken vanaf 18 maanden.

Waar en wanneer kijken

In Israël is de berggazelle te zien in het natuurpark Gazelle Valley in Jeruzalem, waar een groep midden in de stad leeft, en op open heuvels in Galilea en op de Golan. Vroeg in de ochtend en laat in de middag zijn de dieren actief en staan ze op open terrein. Let bij gazellen in de Negev op kleur en hoorns: daar is de kans op een dorcasgazelle groter.

Staat van instandhouding

Bedreigd (EN, 2017). Bedreigingen zijn stroperij, in 2019 geschat op 300 tot 1300 dieren per jaar, verkeersslachtoffers, versnippering en verlies van leefgebied, en predatie door verwilderde honden en goudjakhalzen in verstoorde gebieden. Een uitbraak van mond-en-klauwzeer in de jaren tachtig doodde ongeveer 3500 dieren. De afscheidingsbarrière op de Westelijke Jordaanoever versnippert de populaties.

Wetenschappelijke naam

Gazella gazella | (Pallas, 1766)

Pallas beschreef de soort in 1766 als Antilope gazella; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Gazella gaat via het Frans en het Spaans terug op het Arabische ghazāl 'gazelle'. De soortnaam herhaalt de geslachtsnaam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Syrië.