Dorcasgazelle | Gazella dorcas

Sporen

Territoriale bokken leggen mesthopen aan: vaste plekken waar ze keutels achterlaten met een vast markeergedrag. Zulke hopen kleine, spitse keutels langs wadi's en paden wijzen op de soort. Het slot is klein, smal en spits; in zand zijn de sporen na een windstille nacht het best te zien.

Herkenning

Een kleine, slanke gazelle van 90 tot 110 cm kop-romplengte, 55 tot 65 cm schouderhoogte en 15 tot 20 kg, met een staart van 15 tot 20 cm. De bovenzijde is licht beige tot zandkleurig roodachtig, de buik en het achterste zijn wit, en onderaan de flank loopt een roodbruine streep. Het gezicht heeft witte oogringen en een lichte en een donkere streep van het oog naar de mondhoek. De oren zijn groot. De bok draagt liervormige hoorns van 25 tot 38 cm, die scherp naar achteren buigen en aan de punt omhoog krullen; de hoorns van de geit zijn dunner en rechter, 15 tot 25 cm.

Gelijkende soorten

De berggazelle in Israël is donkerbruin en leeft in het mediterrane heuvelland, niet in de woestijn. De duingazelle is nog lichter, vrijwel crèmewit, met lange, dunne, licht S-vormige hoorns, verbrede hoeven en een voorkeur voor zandduinen. De edmigazelle is donker grijsbruin en leeft in het Atlasgebergte en de hooglanden van Marokko, Algerije en Tunesië. De damagazelle is veel groter en hooggebeend, met een roodbruine kop en hals.

Leefgebied

Grasland, steppe, wadi's, bergwoestijn en halfwoestijn, van vlakke grindwoestijn tot rotsige hellingen, vaak met verspreide acacia's. De soort leeft ook in gebieden zonder open water.

Verspreiding

Noord-Afrika van Marokko en de Westelijke Sahara tot Egypte en Soedan, de Sahara en de Sahel, en in het Midden-Oosten de Sinaï en Israël. In het gidsgebied leven belangrijke populaties in de Oostelijke Woestijn van Egypte en in Marokko, Algerije, Tunesië en Libië; in Israël, in de Negev en de Arava, leven 1000 tot 1500 dieren. In Marokko worden huiden en hoorns ondanks de wettelijke bescherming op markten verkocht.

• Inheems
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Levenswijze

De dorcasgazelle is vooral actief tussen de schemering en de ochtend; in de hete maanden rust ze overdag in de schaduw. Ze hoeft niet te drinken en haalt vocht uit het voedsel: bladeren, bloemen en peulen van acacia's en andere woestijnplanten, en na regen ook bollen die ze uitgraaft. Onder barre omstandigheden leven de dieren in paren; waar meer voedsel is, vormen zich familiegroepen van één bok met meerdere geiten, en groepen kunnen tot 40, en gemengd tot 100 dieren tellen. De paartijd valt van september tot november; na een dracht van ongeveer zes maanden wordt één jong geboren, dat na twee tot drie maanden gespeend is. Geiten zijn met 9 maanden geslachtsrijp, bokken met 18 maanden. De dorcasgazelle haalt snelheden van 80 km per uur.

Waar en wanneer kijken

In Israël is de dorcasgazelle te zien in de Negev en de Arava, onder meer rond Sde Boker en in de open vlakten ten noorden van Eilat. Zoek bij zonsopgang en in het laatste uur voor zonsondergang op vlakten met acacia's en langs wadi's; midden op de dag liggen de dieren in de schaduw. In Noord-Afrika is de soort schuw en meestal alleen op grote afstand te zien.

Staat van instandhouding

Kwetsbaar (VU, 2017). Bedreigingen zijn het omzetten van leefgebied in landbouwgrond, concurrentie met vee, jacht en de handel in huiden en hoorns. De soort is in grote delen van het areaal sterk afgenomen, terwijl de totale populatie met 35.000 tot 40.000 dieren nog relatief groot is.

Wetenschappelijke naam

Gazella dorcas | (Linnaeus, 1758)

Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Capra Dorcas; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Gazella gaat via het Frans en het Spaans terug op het Arabische ghazāl 'gazelle'. dorcas is het Griekse dorkas 'gazelle, ree', van oudsher verbonden met derkomai 'scherp zien', naar de grote ogen; het staat als zelfstandig naamwoord naast de geslachtsnaam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Egypte.