Alle soorten › Anjerachtigen › Bekerplantfamilie › Nepenthes justinae
Nepenthes justinae
Mount Hamiguitan in het uiterste zuidoosten van Mindanao is een van de rijkste kannenplantbergen van de Filipijnen: op dit ene massief groeien vijf soorten van het geslacht, en een deel daarvan komt nergens anders voor. Nepenthes justinae is er een van. De soort werd in 2016 gepubliceerd door een Duits-Filipijns team, samen met Nepenthes aenigma uit het noorden van Luzon, en is genoemd naar Justina Yu, de burgemeester van San Isidro, die zich inzette voor de bescherming van de berg.
Herkenning
Een klimplant met een ronde stengel tot vier meter lang en vijf tot acht millimeter dik. De bladeren aan de klimstengel zijn elliptisch tot eirond, tot ongeveer 18 cm lang en 11 cm breed, met aan weerszijden van de hoofdnerf drie lengtenerven en daartussen schuin oplopende zijnerven; de bladvoet versmalt tot een zittende, smal gevleugelde bladsteel van zo'n zes centimeter. De onderbekers zijn klein, rond de 9 cm hoog: de onderste twee derde is bolvormig opgezwollen, het bovenste derde licht trechtervormig, met twee gefranjerde vleugels aan de voorzijde. Ze zijn roomgeel met smalle paarse vlekken, van binnen groenig wit, en het peristoom is donkerrood met onregelmatige gele strepen. De bovenbekers zijn veel langer, in de beschrijving 17 cm maar op de berg tot 25 cm, met een duidelijke rand of 'heup' die het onderste derde van de rest scheidt; daarboven versmalt de beker en wordt hij weer wijder naar de schuine mond. Het deksel van de bovenbekers draagt aan de onderzijde op de kiel een afgerond aanhangsel van ongeveer drie millimeter.
Gelijkende soorten
De beschrijvers vergeleken de soort vooral met Nepenthes mindanaoensis, die slanke, geheel cilindrische bekers heeft en geen aanhangsel onder het deksel. Van Nepenthes talaandig uit Bukidnon verschilt hij door het ongekartelde peristoom van de onderbekers, de duidelijke rand in de bovenbekers en een onvertakt spoor. Op Hamiguitan zelf zijn de andere soorten gemakkelijker uit elkaar te houden: Nepenthes peltata heeft een bladsteel die midden onder het blad is ingeplant en een behaarde, gedrongen beker; Nepenthes micramphora maakt piepkleine bekertjes; Nepenthes hamiguitanensis heeft grote, gezwollen bekers met een breed peristoom. De soort hoort bij de groep rond Nepenthes alata, met gevleugelde bladstelen en een lijst onder het deksel.
De val en hoe hij werkt
Een valkuil die, zoals bij de meeste kannenplanten, in twee versies wordt gemaakt. De onderbekers staan in de strooisellaag en op de rotsachtige grond; hun gefranjerde vleugels vormen een route naar de mond voor mieren en ander lopend gedierte. De bovenbekers hangen aan opgekrulde ranken tot 21 cm lang in de begroeiing en zijn gericht op vliegende en klimmende insecten. Het peristoom werkt als glijbaan: de fijne ribben worden door condens en regen bedekt met een waterfilm, en een insect dat erop loopt glijdt de beker in. Het deksel is aan de onderzijde bezet met grote nectarklieren, vooral naar de top toe, en die trekken de prooi naar de rand. Het bovenste deel van de binnenwand is glad en wasachtig, het onderste deel draagt de klieren die verteringsvloeistof afscheiden. Over de prooi van deze soort in het bijzonder is nog niets gepubliceerd.
Standplaats en ecologie
Het montane bos op de top van Hamiguitan, tussen ongeveer 1200 en 1620 m, is het hoofdbiotoop (B1). Daarnaast is de soort gevonden in het beroemde dwergbos van de berg rond 1000 m: een vegetatie van eeuwenoude, knie- tot manshoge bomen op ultramafische bodem, arm aan voedingsstoffen en rijk aan zware metalen (R3). De plant groeit zowel op de grond als epifytisch hoog in de bomen; juist dat laatste maakt het moeilijk te zeggen hoe groot de populatie is. In het dwergbos staat hij samen met Nepenthes peltata en Nepenthes micramphora, hoger op met Nepenthes hamiguitanensis.
Verspreiding en hoogte
Endemisch op Mount Hamiguitan in de provincie Davao Oriental, in het zuidoosten van Mindanao, en voor zover bekend nergens anders. De grove aanduiding 'Mindanao' in onze soortenlijst is dus te preciseren tot deze ene berg. De hoogtegrenzen die in de beschrijving worden genoemd lopen van ongeveer 1000 m in het dwergbos tot de top op 1620 m. Buiten Hamiguitan zijn geen vondsten gepubliceerd, maar de bergen in het oosten van Mindanao zijn botanisch nog slecht onderzocht: Nepenthes candalaga, die op deze soort lijkt, werd pas in 2022 op een andere berg in het oosten van Mindanao gevonden.
- Waargenomen (hokken van een graad)
Vormen en variatie
Er zijn geen variëteiten beschreven. De kleur varieert zoals bij de meeste bergkannenplanten met de hoeveelheid licht: planten in de volle zon zijn sterker rood en paars getekend dan planten in de schaduw van het bos. De beschrijvers vermelden planten met een vermoedelijk hybride afkomst waarin deze soort een ouder is, waarschijnlijk met Nepenthes peltata; bevestigde natuurlijke hybriden zijn er nog niet. Wie op Hamiguitan een plant ziet met kenmerken van twee soorten, moet dus met die mogelijkheid rekening houden.
Waar en wanneer te zien
Mount Hamiguitan is een beschermd natuurgebied en sinds 2014 werelderfgoed; toegang loopt via het beheer van het reservaat, met vergunning en lokale gids, en het dwergbos wordt om goede redenen streng beschermd. Wie er komt, ziet de soort het gemakkelijkst langs de paden in het bos op de top. Kijk zowel naar de grond, waar de kleine onderbekers tussen het mos zitten, als omhoog: de lange bovenbekers hangen vaak hoog in de bomen. Aan het deksel met het afgeronde aanhangsel en de gestreepte rand onderscheid je hem van Nepenthes hamiguitanensis, die in hetzelfde bos staat.
Staat van instandhouding
De soort is nog niet door de IUCN beoordeeld (Not Evaluated). De beschrijvers stelden de categorie Kwetsbaar voor: hij is beperkt tot één berg, maar die berg is sinds 2003 nationaal beschermd en sinds 2014 werelderfgoed, zodat mijnbouw en landbouw er zolang de bescherming wordt gehandhaafd geen bedreiging vormen. Het aantal planten is niet te schatten, omdat veel exemplaren hoog in de bomen groeien. Zoals alle Nepenthes staat de soort in CITES bijlage II.
Wetenschappelijke naam
Nepenthes justinae | Gronemeyer, Wistuba, Mey & Amoroso, 2016
Nepenthes justinae werd in 2016 beschreven door Thomas Gronemeyer, William Suarez, Hannes Nuytemans, Mark Calaramo, Andreas Wistuba, François Sockhom Mey en Victor B. Amoroso, in Plants 5(2), artikel 23. De berg Hamiguitan, Mindanao, Filipijnen, op 1000-1620 m hoogte — de enige bekende vindplaats van deze endemische soort, binnen het Mount Hamiguitan Range Wildlife Sanctuary. De soortsnaam eert Justina Yu, burgemeester van San Isidro in Davao Oriental, Mindanao, wier inspanningen ertoe bijdroegen dat het Mount Hamiguitan Range Wildlife Sanctuary in 2014 als UNESCO-Werelderfgoed werd erkend.
World Checklist of Vascular Plants (WCVP), via Plants of the World Online (POWO), Royal Botanic Gardens, Kew.