Bonte kraai

Geluid

Niet te onderscheiden van de zwarte kraai: een diep, hard en schrapend kraah-kraah-kraah, meestal in drie- of viertallen en met een licht rollende r. Daarnaast een korter, hol kok en, bij paren onderling, een zacht en verrassend gevarieerd geknor en gekwetter. Determinatie op geluid is bij deze twee onmogelijk.

Herkenning

Even groot en even zwaar gebouwd als een zwarte kraai, met dezelfde dikke, licht gebogen snavel met borstelveertjes over de basis, hetzelfde donkere oog en dezelfde bedaarde, licht wiegende loop. Het kleed is onmiskenbaar: kop, keel, vleugels, staart en dijen glanzend zwart, de rest van het lichaam — mantel, rug, borst en buik — bleek asgrijs, met een scherpe grens langs de zwarte borstlap. In de vlucht valt het grijs als een licht zadel op tussen zwarte vleugels. Jonge vogels zijn doffer, met vuiler en bruiniger grijs, zwakkere glans en aanvankelijk een lichte snavelbasis. Het geluid is identiek aan dat van de zwarte kraai, dus daar heb je niets aan.

Verwarrings­soorten

Zwarte kraai is de enige echte verwarringssoort en het onderscheid is bij een goed geziene vogel triviaal: die is volledig zwart met een groenpaarse glans. Belangrijker zijn de hybriden, want beide vormen paren vrij met elkaar in een smalle contactzone die dwars door Midden-Europa loopt, van Denemarken en Duitsland via de Alpen tot Italië en Schotland. Hybriden vertonen elke tussenvorm: van een zwarte kraai met een vaag grijze waas op de flanken tot een bijna volledig bonte vogel met zwarte spikkels door het grijs, of met grijs dat vuil en ongelijkmatig is in plaats van helder. Een vogel met troebel, gevlekt of onvolledig grijs buiten het normale areaal moet je dus als hybride rapporteren, niet als bonte kraai. Roek en kauw zijn kleiner respectievelijk anders van snavel en oog en spelen hier geen rol.

Leefgebied

Een echte allemansvogel: kustlijnen en wadden, akkers en weiden, rivierdalen, dorpen, steden en vuilstortplaatsen. In Noord- en Oost-Europa is hij de gewone kraai van het stadspark, waar hij net als de zwarte kraai afval en etensresten benut. Aan de kust foerageert hij op het wad en op vloedmerken, waar hij schelpen en krabben stukgooit door ze van hoogte te laten vallen. In de winter volgt hij graag ploegen, mesthopen en visafslagen.

Verspreiding en trek

Broedvogel van Oost- en Noord-Europa, van Denemarken, Duitsland ten oosten van de Elbe en Italië oostwaarts door Polen, Scandinavië, de Balkan en Rusland tot het Midden-Oosten; in West-Europa alleen in Ierland en Noordwest-Schotland. Nederland ligt net buiten het broedareaal: tot in de jaren tachtig overwinterden hier duizenden bonte kraaien uit het Oostzeegebied, maar door zachtere winters en het inkorten van de trekafstand zijn dat er nog maar enkele tientallen tot honderden, vooral langs de Waddenkust en in het noorden en oosten van het land. In Spanje is de soort een dwaalgast.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

November tot maart, langs de Waddenkust, in Noord-Groningen of op de kwelders van Friesland: scan grote kraaien- en kauwengroepen op akkers en vloedmerken en zoek naar het lichte zadel. Wil je de soort in aantal zien, dan is een stedelijk park in Midden- of Oost-Europa in de winter de plek — in Wenen, Boedapest of Helsinki loopt hij gewoon tussen de wandelaars door. Let bij elke kandidaat op de zuiverheid van het grijs, met het oog op hybriden.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd (IUCN: Least Concern) en in het grootste deel van het areaal talrijk en stabiel. In Noordwest-Europa is de trend minder gunstig: in Ierland en Schotland is de soort plaatselijk afgenomen en de contactzone met de zwarte kraai schuift op sommige plaatsen langzaam oostwaarts. Voor Nederland is de belangrijkste verandering dat de wintertrek grotendeels is weggevallen, waardoor de bonte kraai hier van vanzelfsprekende verschijning tot een gezochte soort is geworden. Als kraaiachtige wordt zij in delen van Europa nog bestreden.