Dwergstern

Geluid

Hoog, scherp en opgewonden: een snel ratelend kirri-kirri-kik en een schril, kortaf krriek dat boven het geluid van de branding uitkomt. Bij de kolonie zwelt het bij elke verstoring aan tot een druk, hoog gekwetter waarbij de vogels laag over je hoofd scheren. Je hoort het van mei tot juli op strandjes en zandplaten, en losse roepjes verraden de soort vaak voordat je hem ziet.

Herkenning

Piepklein en spits, met een snelle, flikkerende vleugelslag en vrijwel constant biddend boven ondiep water. In zomerkleed loopt een witte, driehoekige bles vanaf de snavelbasis tot boven het oog, terwijl de zwarte kap door het oog naar achteren doorloopt: geen andere Europese stern heeft dat witte voorhoofd in de broedtijd. De snavel is helder geel met een scherp afgegrensde zwarte punt en de poten zijn oranjegeel, allebei goed te zien als de vogel op het strand zit. Van boven is de vleugel bleekgrijs met opvallend donkere buitenste twee tot drie handpennen, die een smalle zwarte voorrand aan de vleugelpunt vormen; van onderen is de vleugel wit met alleen een dunne donkere rand aan de punt. De staart is kort en ondiep gevorkt. Juvenielen en winterkleed hebben een witte kruin met donkere schedelvlek, een donkere snavel en een duidelijke donkere schoudervlek.

Verwarrings­soorten

Visdief en noordse stern zijn twee keer zo groot en hebben in de broedtijd een volledig zwarte kap zonder bles en een rode snavel, dus in direct zicht is er geen twijfel; op grote afstand is het formaatverschil juist het lastigst en helpt de flikkerende slag met veel bidden. Zwarte stern is even klein maar donker van kop en lichaam en foerageert zonder duiken boven zoet water. In het Middellandse Zeegebied is de zeldzame Saunders dwergstern het enige echte probleem: die heeft een korter bleswitje dat niet voorbij het oog reikt, donkerder poten en meer zwart in de handpennen. Jonge dwergsterns worden vooral verward met jonge visdieven, maar zijn merkbaar kleiner, korter van vleugel en veel onrustiger in de vlucht.

Leefgebied

Kale schelpenstrandjes, jonge zandplaten, opgespoten terreinen, zoutpannen en brede grindige rivierbeddingen. Foerageert biddend en stootduikend in heel ondiep water, vaak in de branding of in een getijdengeul, op kleine visjes en garnalen. Broedt in kleine, losse kolonies op onbegroeid zand en schelpengruis, waar het nest niet meer is dan een kuiltje; de soort verhuist gemakkelijk naar een nieuwe zandplaat als de oude te veel begroeid raakt.

Verspreiding en trek

Van Noordwest-Europa tot Noord-Afrika en Azië. Nederland heeft een paar honderd tot ruim duizend paren, vrijwel allemaal in de Delta en op de Waddeneilanden, met belangrijke kolonies op afgesloten opspuitterreinen zoals de Slufter en de Maasvlakte. In Spanje broedt de soort in de Ebrodelta, in de Andalusische salinas, langs de Levantekust en zelfs op brede rivierbeddingen in het binnenland; de Spaanse populatie is een van de grootste van Europa.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Zoek in juni of juli een afgezette kolonie op, bijvoorbeeld op de Maasvlakte, in het Deltagebied of op een Waddeneiland, en blijf ruim buiten het lint: vanaf de rand zie je de vogels langs de vloedlijn bidden en duiken. Ga bij voorkeur bij opkomend tij kijken, wanneer de visjes de ondiepte in worden gedrukt en de vogels dicht bij het strand jagen. In Spanje zijn de salinas van Cádiz en de Ebrodelta in mei en juni de zekerste plek, met vogels op korte afstand langs de kanaaltjes.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar in Noordwest-Europa kwetsbaar door de combinatie van strandrecreatie, hoogwater in juni en juli en predatie door vossen en meeuwen. In Nederland schommelen de aantallen sterk van jaar tot jaar en leunt de populatie zwaar op door mensen gemaakte, afgesloten broedplaatsen; de soort staat op de Rode Lijst. Waar broedplaatsen worden afgezet en het strand bij een kolonie tijdelijk dicht gaat, herstellen de aantallen doorgaans snel.