Grasmus

Geluid

Een korte, haastige, krassende babbel van twee tot drie seconden, alsof iemand met een schorre stem snel iets afraffelt: tsjer-tsjer-witsjer-witsjer-tsjer-tsjuwie, ruw van klank, zonder heldere fluittonen en met een klein opgewekt slotje. Hij wordt vanaf een uitstekende twijg bovenop een braamstruik of een prikkeldraad gegeven, en heel vaak in een baltsvlucht: de vogel springt schuin omhoog, hangt even met klapperende vleugels en zakt zingend weer terug op de struik. De roep is een hard, kort tsjek en bij onrust een langgerekt, raspend tsjèèèr, alsof je een kam langs een nagel haalt. Zingt van de laatste dagen van april tot in juli, het felst in de eerste helft van mei en het luidst in het eerste uur na zonsopgang, maar ook midden op de dag en bij warm weer tot in de avond.

Herkenning

Slank en langstaartig, met een opvallend roestbruin vleugelpaneel: de armpennen en tertials hebben brede roodbruine randen, en dat warme paneel is op afstand het eerste kenmerk. De poten zijn licht: strokleurig, bleekbruin tot vleeskleurig. De keel is helder wit en steekt scherp af tegen de rest. Het mannetje heeft een asgrijze kop met een smalle witte oogring en een roze waas op de borst; het vrouwtje is bruiner op de kop en vaalder van onderen. De lange staart heeft witte buitenste staartpennen, goed te zien als de vogel wegduikt. Vaak worden de kruinveren opgezet, wat een ruig, hoekig koppetje geeft.

Verwarrings­soorten

De braamsluiper is de belangrijkste verwarringssoort en drie kenmerken beslissen: pootkleur (bij de grasmus licht strokleurig, bij de braamsluiper loodgrijs tot bijna zwart), vleugel (bij de grasmus een breed roestbruin paneel, bij de braamsluiper egaal grijsbruin zonder warme tinten) en gezicht (de braamsluiper heeft een donker oormasker dat contrasteert met de grijze kruin, de grasmus niet). De zang scheidt ze ook meteen: bij de grasmus een krassende, haastige babbel, bij de braamsluiper een droge ratel op één toonhoogte. De sperwergrasmus is veel forser en zwaarder, met een gele iris en een dubbele witte vleugelstreep. In Spanje lijkt de baardgrasmus wat op een kleine grasmus, maar die heeft een oranje keel en borst en een rode oogring.

Leefgebied

Open, ruig en doornig landschap zonder hoge bomen: bramenwallen, meidoornhagen, brandnetelruigtes, dijken en bermen, jonge aanplant en kapvlaktes, verruigde akkerranden, duinstruweel en overhoekjes. Het nest staat laag in brandnetels, braam of doornstruik. Op trek in vrijwel elk struweel, ook in droge rambla's en op de macchia rond de Middellandse Zee.

Verspreiding en trek

Broedt in heel Europa tot in Siberië en overwintert in de Sahel, direct ten zuiden van de Sahara. In Nederland een algemene broedvogel van dijken, ruige randen en duinstruweel, die na de grote Sahel-droogte van 1968 en 1969 in één jaar met driekwart instortte en zich pas in de jaren negentig weer herstelde; nu is de trend weer licht positief. In Spanje broedt de soort verspreid in het noorden en het midden, in heggenlandschap en bergstruweel, en trekken in augustus en september grote aantallen door het hele land.

• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Half mei, in de eerste twee uur na zonsopgang, langs een dijk of een bramenrijke akkerrand. Zoek niet in de struik maar op de bovenste twijgjes: de grasmus zingt bewust in het zicht. Let bij elke zingende vogel meteen op de poten, want juist naast een braamsluiper leer je het verschil in één keer. De baltsvlucht — schuin omhoog, even bibberen, zingend weer omlaag — is een prachtig gezicht en verraadt ook vogels die je anders over het hoofd zou zien.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd en met een zeer grote Europese populatie, die na de instorting van eind jaren zestig grotendeels is hersteld. De aantallen blijven van jaar tot jaar sterk afhankelijk van de regenval in de Sahel. Op de langere termijn zijn het opruimen van ruigte, het klepelen van bermen en slootkanten in de broedtijd en het verdwijnen van hagen en overhoekjes in het boerenland de grootste knelpunten.