Huiszwaluw

Geluid

Een droog, kort en enigszins schurend prrit of tsjirrp, voortdurend in de vlucht gegeven en boven een kolonie tot een aanhoudend geroezemoes samensmeltend. De zang is een zacht, mompelend en langgerekt gekwetter zonder de ratelende afsluiter van de boerenzwaluw, meestal vanuit of naast het nest. Bij een langsvliegende boomvalk of sperwer klinkt een scherp, hoog tsier, waarna de hele kolonie tegelijk de lucht in gaat.

Herkenning

Compact en breedvleugelig, glanzend blauwzwart op kop, rug en vleugels, met een grote, zuiver witte stuit die van veraf het beslissende kenmerk is. De onderdelen zijn geheel wit, inclusief keel en onderstaartdekveren. De staart is kort en ondiep gevorkt, zonder verlengde pennen. Poten en tenen zijn bedekt met witte veertjes, iets wat geen andere Europese zwaluw heeft. De vlucht is hoger, fladderender en met meer glijmomenten dan die van de boerenzwaluw.

Verwarrings­soorten

Boerenzwaluw heeft een roestrood voorhoofd en keel, een blauwe borstband, crèmekleurige onderdelen en een diep gevorkte staart met lange pennen, en mist de witte stuit volledig. Oeverzwaluw is kleiner en dofbruin met een bruine borstband en heeft evenmin een witte stuit. Gierzwaluw is groter, geheel donker en sikkelvormig. In Spanje is de rotszwaluw de valstrik: bruingrijs, zonder witte stuit, met witte vlekken in de staart en een tragere, zwevende vlucht.

Leefgebied

Dorpen, boerderijen, stadsranden, bruggen en viaducten, met de nesten tegen een overstek, een dakgoot of een balkonplafond aan de buitenkant van het gebouw. Hij heeft daarnaast twee dingen nodig binnen enkele honderden meters: open lucht boven weiland of water om insecten te vangen, en een plek met natte, kleiige modder om nestmateriaal te halen. In Zuid-Europa broedt hij ook op natuurlijke rotswanden.

Verspreiding en trek

Broedvogel van heel Europa tot in Noord-Scandinavië en oostwaarts diep in Azië. In Nederland verspreid over het hele land, met de grootste kolonies op het platteland en langs de kust, maar met een duidelijke achteruitgang. In Spanje is hij algemeen in dorpen, steden en op rotswanden, tot hoog in de bergen. Vertrekt in september en oktober naar Afrika, waar hij hoog boven het regenwoud en de savanne overwintert en zelden op de grond komt.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Juni en juli bij een dorp met een bewoonde kolonie: ga onder de goot staan en kijk naar het in- en uitvliegen bij de gemetselde nestkommen. Na een regenbui loont een modderige plek op een landweg of een oever, waar tientallen vogels tegelijk landen om bolletjes klei te halen — het beste moment om de witte pootbevedering te zien. In de nazomer jagen ze samen met gierzwaluwen hoog boven de dorpskern.

Staat van instandhouding

Wereldwijd niet bedreigd, maar in Noordwest-Europa duidelijk in de min, in Nederland al decennia. De oorzaken stapelen zich op: minder vliegende insecten door intensief landgebruik, gladde en geïsoleerde moderne gevels waar modder niet aan hecht, het verdwijnen van onverharde, natte plekken met klei, en het opzettelijk verwijderen van nesten wegens overlast. Kunstnesten onder een overstek, een aangelegde modderpoel en het laten zitten van bestaande nesten helpen direct.