Maskerklauwier | Lanius nubicus

Geluid

Een reeks harde, schrale roepen: een herhaald tsjer of tsjek, met bij onraad een ratelend krrrrr. De zang is voor een klauwier zacht en muzikaal: een gehaast, babbelend deuntje met heldere, wat rollende fluittonen ertussen, dat meer aan een zanger in het struweel doet denken dan aan een roofvogeltje. Ook hier zitten imitaties van andere vogels in.

Herkenning

Slank en langgestaart, met een fijnere snavel dan de andere klauwieren. Volwassen mannetje: kruin, mantel en vleugels zwart, voorhoofd wit en doorlopend als een smalle witte rand boven het zwarte oogmasker, keel en borst wit, flanken warm oranjebruin, en een grote witte schoudervlek plus wit aan de vleugelbasis. De staart is zwart met witte buitenranden. Het vrouwtje is bruinzwart in plaats van zwart, met bleker oranje op de flanken. Jonge vogels zijn grijs met een dichte, fijne schubtekening en een bleek gezicht; ook zij hebben al een lichte schoudervlek en werken zich onrustig door de takken.

Verwarrings­soorten

De grauwe klauwier is steviger, korter van staart, en het mannetje heeft een blauwgrijze kruin en een kastanjebruine rug in plaats van zwart. De klapekster is fors, asgrijs en veel groter, met een zwaar gehaakte snavel. De roodkopklauwier heeft een roestrode kruin en nek en een zwart voorhoofd zonder wit, en is gedrongener; hij zit bovendien vaak vrij en laag, terwijl de maskerklauwier zich hoger en verscholen door de kroon beweegt. Wit vóór het masker in plaats van erboven of erachter, samen met oranje flanken en de slanke bouw, is de zekerste combinatie.

Leefgebied

Open, licht loofbos en de randen daarvan, vooral oude eikenbossen met ondergroei, daarnaast boomgaarden en akkerland met oude hoogstammen, olijfgaarden, ijl naaldbos, parkachtig terrein met bomenrijen en beboste dalen met heggen. Het is uitdrukkelijk geen vogel van open steppe: hij vraagt om opgaande bomen met open plekken ertussen, waar hij vanaf een tak op halve hoogte op de grond kan jagen. Broedt in laagland en heuvelland tot ongeveer duizend meter, in de zomer soms hoger.

Verspreiding en trek

Broedt in het zuidoosten van Europa en het Nabije Oosten: Zuid-Bulgarije, het oosten van Noord-Macedonië, Noordoost-Griekenland en de oostelijke Egeïsche eilanden, Turkije, Cyprus en de Levant, met een aparte populatie in het oosten van Irak en het westen van Iran. De hele populatie overwintert in Noordoost-Afrika, vooral in Tsjaad, Soedan en Ethiopië. Buiten dat gebied is de soort een grote zeldzaamheid; in Noordwest-Europa gaat het om enkele gevallen in totaal.

• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• Trekrichting
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Half april tot juni op Lesbos, Cyprus of in Zuid-Turkije. Zoek in open eikenbos en oude olijfgaarden en let op beweging in de kroon in plaats van op een silhouet op een draad. De vogel verraadt zich vaak eerst met zijn schrale roep of met een korte vlucht waarbij het wit in vleugel en staart oplicht. Vroeg in de ochtend, als de vogels nog laag jagen, zijn ze het gemakkelijkst goed te zien.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd op wereldschaal (IUCN: Least Concern). De Europese populatie is klein en beperkt tot een smalle zuidoostelijke rand, en daardoor gevoelig: het verdwijnen van oude hoogstamboomgaarden, het kappen van open eikenbos en het gebruik van insecticiden in olijfgaarden slaan hier hard aan. In Griekenland en op Cyprus is de stand redelijk stabiel, aan de noordrand van het areaal in Bulgarije en Noord-Macedonië gaat het om enkele tientallen tot honderden paren en is de soort kwetsbaar voor elke verandering in het landgebruik.