Alle soorten › Zangvogels › Rietzangers › Orpheusspotvogel
Orpheusspotvogel
Hippolais polyglotta | Melodious warbler | Zarcero común
De zuidelijke tegenhanger van de spotvogel: iets kleiner, ronder en korter van vleugel, en met een ratelend, mussenachtig gebabbel in plaats van een gehaaste mengelmoes. In Spanje en Zuid-Frankrijk is hij een van de gewoonste struweelvogels; zijn noordgrens schuift al decennia op door Frankrijk omhoog.
Geluid
De zang is een snel, laag, ratelend gebabbel dat het meest doet denken aan een uitgelaten huismus: een aanhoudende stroom van korte, schurende en kwetterende noten in hoog tempo, minutenlang volgehouden vanuit het binnenste van een struik. Anders dan bij de spotvogel ontbreekt het nasale de-de-roid volledig, en klinkt het geheel vlakker, egaler en minder schril. De roep is een droog, mussenachtig tret-tret-tret en een kort tek. Zang van eind april tot in juli, ook midden op de dag.
Opname: Benoît Van Hecke — CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Olijfbruin boven en zacht geel onder, met een ronde kop en een korte, gedrongen indruk. Beslissend is de vleugelformule: de handpenprojectie is kort, hooguit de helft van de zichtbare tertials, zodat de vleugel stomp lijkt en de staart lang. Meestal ontbreekt het bleke vleugelpaneel dat de spotvogel wél toont, of het is hooguit een vage lichte zoom. De poten zijn bruingrijs tot vleeskleurig bruin, niet blauwgrijs; de snavel is breed met een oranje ondersnavel.
Verwarringssoorten
Spotvogel is de belangrijkste verwarringssoort: langere handpenprojectie (ongeveer gelijk aan de tertials), een duidelijk bleek vleugelpaneel, blauwgrijze poten, een groener en grijzer verenkleed en een kantiger kop. Vale spotvogel, in Zuid-Spanje, is grijzer en vrijwel zonder geel en tikt voortdurend met de staart naar beneden. Fitis is kleiner, fijner van snavel en heeft een scherpe wenkbrauwstreep.
Leefgebied
Laag, dicht struweel: bramen en doornstruiken langs rivieren, verwilderde hagen, macchia en garrigue, olijfgaarden met onderbegroeiing, tuinen en wegbermen. Hij houdt van warme, zonnige hellingen en zoekt struiken waarin hij onzichtbaar kan zingen, waar de spotvogel juist een open twijg opzoekt.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Iberisch Schiereiland, Frankrijk, Italië en Noordwest-Afrika. In Spanje algemeen en wijdverbreid, van riviervalleien tot in het middelgebergte. De grens met de spotvogel loopt dwars door Frankrijk en België en schuift langzaam noordwaarts op; in Nederland is de soort een zeldzame gast in mei en juni, met af en toe een zingend mannetje en een enkele broedpoging. Overwintert in West-Afrika ten zuiden van de Sahara.
- Broedvogel (zomer)
- Doortrek
- Trekrichting
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
In Spanje in mei, halverwege de ochtend, langs een rivier of een verruigde perceelrand met bramen. Zoek niet omhoog maar naar de struik zelf: het ratelende gebabbel komt vaak uit een dichte pol op ooghoogte, en de vogel laat zich vaak pas even zien als hij naar de volgende struik overwipt. In Nederland is een langdurig zingende 'spotvogel' die het de-de-roid mist altijd het natrekken waard.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd, in Europa stabiel tot licht toenemend, en in Frankrijk duidelijk noordwaarts oprukkend. Verlies van rivierbegeleidend struweel, het opruimen van hagen en het uitbranden van macchia zijn plaatselijk ongunstig, maar verwaarloosde percelen en verlaten akkers leveren hem juist nieuw leefgebied op.