Alle soorten › Zangvogels › Rietzangers › Spotvogel
Spotvogel
Hippolais icterina | Icterine warbler | Zarcero icterino
Een van de laatste zomergasten die arriveert, en meteen een van de opvallendste zangers: een geelbuikige, langvleugelige zanger die vanuit een kale twijgtop een eindeloze, gehaaste mengelmoes uitstort. Wie hem eenmaal heeft gehoord, vindt hem daarna elk jaar terug op dezelfde houtwal.
Geluid
De zang is een lange, gehaaste mengelmoes zonder duidelijk begin of eind, vier tot acht seconden achtereen, waarin krassende, nasale en heldere noten door elkaar buitelen en waarin imitaties van zwaluw, mus en gierzwaluw opduiken. Het kenmerk is de vaste kreet die er telkens doorheen breekt: een nasaal, drieledig de-de-roid, dalend en dan weer opverend, dat als een handtekening in de warboel staat. De roep is een hard tek of tettettet. Zang van half mei tot begin juli, het felst in de vroege ochtend, vaak vanaf een open twijg boven in de boom.
Opname: Olivier Grimm — CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Herkenning
Grijsgroen boven, zwavelgeel op keel, borst en buik, met een lange, brede, oranje snavelbasis en een vlak, aflopend voorhoofd dat de kop een wat kantige, spitse indruk geeft. De handpenprojectie is lang, ongeveer even lang als de zichtbare tertials, en op de armpennen ligt een bleek vleugelpaneel dat bij verse vogels van ver opvalt. De poten zijn blauwgrijs, de staart is recht afgesneden. Geslachten gelijk.
Verwarringssoorten
De orpheusspotvogel is het echte vraagstuk: die is ronder van kop, korter van vleugel — de handpenprojectie bedraagt hooguit de helft van de tertiallengte — heeft doorgaans géén bleek vleugelpaneel en bruingrijze in plaats van blauwgrijze poten. Bosrietzanger is warmer bruin, heeft een afgeronde staart en mist het geel. Fitis is kleiner, fijner van snavel en heeft een duidelijke wenkbrauwstreep in plaats van het open, bleke gezicht van de spotvogel.
Leefgebied
Open loofbos, bosranden, houtwallen, wilgen langs sloten, boomgaarden, parken en verruigde tuinen: overal waar hoge, losse struiken staan met daarboven een kale zangpost. Hij mijdt gesloten bos en zoekt juist de rommelige overgang tussen struweel en boom.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens EUNIS — de Europese standaard voor leefgebieden.
Verspreiding en trek
Broedvogel van Noord- en Midden-Europa, van Noordoost-Frankrijk en Nederland oostwaarts tot in Siberië en noordwaarts tot in Scandinavië. In Nederland vooral in het oosten en noorden nog talrijk, in het westen sterk verdund. Precies door Frankrijk en België loopt de smalle contactzone met de orpheusspotvogel, waar beide soorten elkaar overlappen en soms kruisen. In Spanje alleen een schaarse doortrekker langs de kust. Overwintert in zuidelijk Afrika.
- Broedvogel (zomer)
- Doortrek
- Trekrichting
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
De tweede helft van mei, het eerste uur na zonsopgang, langs een houtwal of een rij wilgen aan een sloot. De spotvogel zingt hoog en open, dus zoek de kale twijg boven de struiklaag; blijf staan en wacht op het de-de-roid. Nazomervogels op doortrek zitten vaak laag in vlierstruiken en zwijgen dan volledig.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd en in Oost-Europa nog talrijk, maar in Noordwest-Europa al decennia in de min. Het verdwijnen van rommelige houtwallen, verruigde slootkanten en oude boomgaarden kost hem broedgelegenheid, en de droogte in de Sahel en langs de trekroute drukt de overleving. Waar struweel de ruimte krijgt om te verwilderen, keert hij snel terug.