Alle soorten › Stormvogelachtigen › Pijlstormvogels › Scopoli's pijlstormvogel
Scopoli's pijlstormvogel | Calonectris diomedea
Scopoli's Shearwater | Pardela cenicienta mediterránea
Scopoli's pijlstormvogel is een grote, grijsbruine pijlstormvogel van de Middellandse Zee, die in de nazomer in kleine aantallen tot in de Golfstroom voor de Amerikaanse oostkust doordringt. Van zijn tweelingsoort, de nauw verwante Kuhls pijlstormvogel, is hij vooral aan de tekening van de ondervleugel te onderscheiden, en pas sinds de opsplitsing van de twee soorten in de eenentwintigste eeuw wordt hij in Noord-Amerika apart herkend.
Geluid
Op de broedplaats, in de Middellandse Zee, klinkt 's nachts een hese, huilende en gorgelende roep vanuit de nestholen tussen de rotsen, met een dof, golvend ritme. Op zee, in de wateren die deze gids beslaat, is hij zoals de meeste pijlstormvogels stil; wie hem hier tegenkomt, ziet hem zwijgend laag over het water scheren. Van geluid binnen dit gebied is dan ook niets bekend, simpelweg omdat hij hier niet broedt.
Opname: Pere Josa — CC BY-NC-SA 4.0 · Plana Alta, Castellón, Valencian Community, Spain · xeno-canto
Herkenning
Een grote pijlstormvogel, bruingrijs van boven en wit van onder, met een geleidelijke overgang tussen beide kleuren in plaats van een scherpe grens; de snavel is geelachtig met een donkere punt. Mannetje, vrouwtje en jonge vogel zijn nauwelijks van elkaar te onderscheiden. In de vlucht valt de trage, zwaaiende vleugelslag op, afgewisseld met lange glijfases op stijve, brede vleugels — een zwaardere, minder gejaagde vliegstijl dan bij de meeste kleinere pijlstormvogels. Het beste onderscheid met de Kuhls pijlstormvogel zit in de ondervleugel: bij Scopoli's pijlstormvogel lopen lange, witte tongen ver door in de donkere vleugelpunt, tot en met de buitenste handpen, waardoor de ondervleugel lichter oogt.
Verwarringssoorten
De Kuhls pijlstormvogel (Calonectris borealis) is nagenoeg identiek qua kleur en formaat, maar iets groter en zwaarder, met een bredere, minder onderbroken donkere rand aan de ondervleugel; op zee worden beide soorten vaak niet uit elkaar gehouden en in gemengde groepen meegeteld als één van de twee. De grote pijlstormvogel (Ardenna gravis) is donkerder gekleurd, met een scherpere grens tussen boven- en onderdelen en donkere onderbevleugeling. De grauwe pijlstormvogel (Ardenna grisea) is kleiner, met een rechtere, jachtige vliegstijl en smallere vleugels. Onderscheid op zee vraagt vrijwel altijd een goede blik op de ondervleugel of een foto.
Leefgebied
Binnen deze gids leeft Scopoli's pijlstormvogel uitsluitend op open, warm oceaanwater, meestal ver uit de kust boven de Golfstroom. Hij broedt niet in Noord-Amerika; zijn broedgebied ligt op eilanden en kliffen in de Middellandse Zee. In de Verenigde Staten is hij dan ook nooit aan land te zien, alleen vanaf een boot ver op zee.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens de USNVC — de vegetatie-indeling van de Verenigde Staten en Canada — en CMECS voor zee en kust.
Verspreiding en trek
Scopoli's pijlstormvogel broedt op eilanden in de Middellandse Zee, van de Balearen en Sardinië tot Kreta en de Egeïsche Zee, met de grootste kolonie op het Tunesische eiland Zembra. Na het broedseizoen trekt een deel van de populatie door de Straat van Gibraltar de Atlantische Oceaan in en volgt de opwellingsgebieden langs de westkust van Afrika. Kleine aantallen bereiken in de zomer en vroege herfst de Golfstroom voor North Carolina, meestal tussen groepen van de veel talrijkere Kuhls pijlstormvogel; elders langs de Amerikaanse kust is hij met enkele waarnemingen een grote zeldzaamheid. Doordat de twee soorten pas recent uit elkaar zijn gehaald, is deze aanwezigheid in Amerikaanse wateren lange tijd onopgemerkt gebleven.
- Broedvogel (zomer)
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Zoek Scopoli's pijlstormvogel op een boottocht in de Golfstroom voor North Carolina, in de zomer, tussen de veel talrijkere Kuhls pijlstormvogels; vergelijk elke vogel op de ondervleugeltekening, want op afstand zijn de twee soorten niet te scheiden. Een goede camera met een snelle sluitertijd is vaak onmisbaar om het onderscheid achteraf te bevestigen.
Staat van instandhouding
De wereldpopulatie is groot en de soort is niet bedreigd (LC), al is er zorg over bijvangst in de visserij en over verstoring en predatie door ratten en katten op de broedeilanden. Aantallen buiten het broedseizoen, zoals in Amerikaanse wateren, zijn slecht gekwantificeerd omdat de soort lange tijd niet los van de Kuhls pijlstormvogel werd geteld.
Wetenschappelijke naam
Calonectris diomedea | (Scopoli, 1769)
Giovanni Antonio Scopoli beschreef de soort in 1769 als Procellaria diomedea; omdat ze sindsdien in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Calonectris werd in 1915 ingevoerd door Mathews en Iredale, uit het Grieks voor 'mooie zwemmer'. De soortnaam diomedea verwijst naar Diomedes, de Griekse held wiens metgezellen volgens de overlevering na zijn dood in zeevogels veranderden — dezelfde mythe die de naam van de albatrosfamilie, Diomedeidae, heeft geleverd. Als typelocatie geldt geen precieze oorspronkelijke plaats, maar in 1946 zijn de Tremiti-eilanden in de Adriatische Zee er alsnog als vaste typelocatie voor aangewezen.