Texasnachtzwaluw | Chordeiles acutipennis

Geluid

Vanaf de grond klinkt een lang aangehouden, kikkerachtig trillend geluid van zeven tot dertien seconden, dat in de woestijnstilte ver draagt. In vlucht laat hij een ander geluid horen: een mekkerend, bijna lachend wa-wa-wa-wa, vaak gevolgd door een lage, gedempte trilling. Beide geluiden worden vooral bij schemer geproduceerd, maar ook wel bij heldere maan of boven verlichte plekken waar insecten samendrommen.

Herkenning

Een slanke nachtzwaluw met lange, smalle, spitse vleugels en een licht gevorkte staart, sterk afwijkend van de gedrongen vorm van de whippoorwills. Het verenkleed is een fijn grijsbruin en zwart dooreenlopend patroon; het mannetje heeft een brede witte band dicht bij de vleugelpunt en een witte keelvlek, bij het vrouwtje zijn beide vervangen door okerkleurig. Overdag zit hij plat op de grond of op een tak, maar in tegenstelling tot de whippoorwills is hij ook wel actief te zien jagend bij invallende schemering, lang voordat het volledig donker is.

Verwarrings­soorten

De Amerikaanse nachtzwaluw (Chordeiles minor) heeft de witte vleugelband dichter bij de vleugelbocht in plaats van vlak bij de punt, een nasaal piiint in plaats van het mekkerende geluid, en een hogere, stuwende vliegjacht boven steden en open terrein in plaats van de lage, fladderende vlucht van de texasnachtzwaluw. De whippoorwills en Ridgways nachtzwaluw (allen Antrostomus) hebben juist korte, ronde vleugels zonder witte band en jagen vanaf een zitplaats in plaats van al vliegend.

Leefgebied

Kale of spaarzaam begroeide woestijn en halfwoestijn: droge rivierbeddingen, kreosootstruweel en zand- en kiezelvlaktes, plus de rand van landbouwgrond waar geïrrigeerde velden insecten aantrekken. In de winterkwartieren zoekt hij bovendien open bos, moeras, mangrove en stranden op. Dicht bos en hooggebergte mijdt hij volledig.

Verspreiding en trek

Broedt in het zuidwesten van de Verenigde Staten, van Californië en Nevada tot Arizona, New Mexico en het zuiden van Texas, en verder door vrijwel geheel Mexico en Midden-Amerika tot in Zuid-Amerika, waar hij in het zuidelijke deel van het areaal het hele jaar blijft. De Noord-Amerikaanse broedvogels trekken in de herfst weg naar Mexico en Midden-Amerika; sommige overwinteren al in het uiterste zuiden van Texas en Arizona. Het bestand is sinds 1970 met ongeveer 15 procent toegenomen.

• Jaarrond
• Broedvogel (zomer)
• Winter
• Doortrek
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Waar en wanneer kijken

Rijd bij zonsondergang over een onverharde weg door woestijnstruweel of langs een drooggevallen rivierbedding en let op laag over de grond fladderende vogels met een witte band ver naar de vleugelpunt — vaak zijn het er meteen meerdere boven dezelfde open plek. Straatverlichting aan de rand van een woestijnstad trekt 's avonds regelmatig jagende texasnachtzwaluwen aan.

Staat van instandhouding

Met een wereldpopulatie van ongeveer twaalf miljoen vogels en een toename van zo'n 15 procent sinds 1970 is de soort niet bedreigd (LC). Hij profiteert van kunstmatige verlichting die insecten aantrekt en van geïrrigeerd landbouwgebied in de woestijn, al blijft hij als grondbroeder gevoelig voor verstoring en predatie door loslopende huisdieren.

Wetenschappelijke naam

Chordeiles acutipennis | (Hermann, 1783)

Hermann beschreef de soort in 1783 als Caprimulgus acutipennis; ze is sindsdien naar een ander geslacht overgebracht, vandaar de haakjes om auteur en jaartal. Het geslacht Chordeiles is gevormd uit het Oudgrieks voor 'snaar' of 'darm' en 'nacht', mogelijk een verwijzing naar het snorrende vlieggeluid; de soortnaam acutipennis is Latijn voor 'scherpgevleugeld', naar de spitse vleugelvorm. De typelocatie is Cayenne in Frans-Guyana.