Alle soorten › Nieuwewereldgieren › Nieuwewereldgieren › Andescondor
Andescondor | Vultur gryphus
Andean Condor | Cóndor andino | Condor-dos-andes
De andescondor is een van de grootste vliegende vogels ter wereld en de bekendste vogel van de Andes. Hij zweeft urenlang zonder vleugelslag langs bergwanden en over de hoogvlakten, en daalt langs de kust van Peru af tot aan zee. De soort staat in het wapen van Colombia, Ecuador en Bolivia, maar is in het noorden van zijn verspreidingsgebied zeldzaam geworden.
Geluid
Grotendeels stil. Bij kadavers en op de rustplaats klinkt een sissen, blazen en zacht gegrom.
Opname: Fernando Castro — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
100–130 cm, met zeer lange, brede vleugels met diep gevingerde handpennen en een korte staart. Volwassen vogels zijn zwart met een witte kraag van donzige veren rond de hals en een groot wit veld op de bovenvleugel; van onderen is de vleugel grotendeels donker. De kop en hals zijn kaal en grijs tot roodachtig. Het mannetje is groter, met een vlezige kam op de kop en een donker oog; het vrouwtje heeft geen kam en een rood oog. Jonge vogels zijn egaal grijsbruin, zonder witte kraag en met een bruinige kale kop; het volwassen kleed wordt pas na enkele jaren bereikt. Zweeft met vlakke, horizontaal gehouden vleugels.
Verwarringssoorten
De zwarte gier Coragyps atratus en de kalkoengier Cathartes aura zijn veel kleiner, met relatief kortere vleugels; de zwarte gier heeft een witte vlek aan de vleugelpunt, de kalkoengier zweeft met de vleugels in een V en heeft van onderen lichte slagpennen. De grijze arendbuizerd Geranoaetus melanoleucus is veel kleiner, met een korte wigvormige staart en lichte onderdelen. Jonge condors zijn op afstand vooral aan hun formaat en de vlakke vleugelhouding te herkennen.
Leefgebied
Open berglandschappen met kliffen en ravijnen, vooral tussen 3000 en 5000 m: páramo, jalca en puna, met diepe canyons waar de vogels op de thermiek opstijgen. In Peru ook langs de woestijnkust en rotskusten, waar ze aangespoelde dieren en kolonies van zeeleeuwen bezoeken. Leeft van kadavers, van wilde dieren en van vee. Broedt in een holte of op een richel in een steile rotswand en legt eens in de twee jaar één ei.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia zeldzaam en zeer verspreid in de drie cordilleras en de Sierra Nevada de Santa Marta, deels door herintroductie. In Ecuador een kleine populatie in de hoge Andes, vooral in het noorden en midden. In Peru verspreid over de hele Andes en plaatselijk langs de kust, het talrijkst in het zuiden. In Bolivia in de Andes, plaatselijk vrij algemeen. Niet op de Galápagos. Buiten het gidsgebied zeer zeldzaam in Venezuela, en verder zuidwaarts door Chili en Argentinië tot Vuurland.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
De Cruz del Cóndor in de Colca-canyon in het zuiden van Peru is de bekendste plek: in de ochtend stijgen de condors daar met de eerste thermiek op langs de canyonwand, vaak op korte afstand. In Ecuador zijn ze te zien rond de kliffen van de Antisana.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar. De soort plant zich zeer langzaam voort en lijdt onder vergiftiging, vooral via vergiftigd aas tegen roofdieren, onder loodvergiftiging en onder vervolging door veehouders. In het noorden van het verspreidingsgebied zijn de aantallen het sterkst gedaald; in Colombia en elders lopen herintroductieprogramma's.
Wetenschappelijke naam
Vultur gryphus | Linnaeus, 1758
Linnaeus beschreef de soort in 1758 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Vultur voerde hij in datzelfde werk in. De geslachtsnaam is het Latijnse vultur, 'gier'. De soortnaam komt van een variant van Grieks grupos, 'met haakneus', naar de kromme snavel. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Chili.