Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Bergbeekeend
Bergbeekeend | Merganetta armata
Torrent Duck | Pato torrentero | Pato-das-torrentes
De bergbeekeend is de enige eend die permanent in het snelstromende, kolkende water van de Andesrivieren leeft. Hij zwemt en duikt tegen de stroom in, klimt op natte rotsblokken en steunt daarbij op zijn lange, stijve staart. Elk paar verdedigt het hele jaar een vast stuk rivier.
Geluid
Het mannetje roept een hoge, doordringende fluittoon, wiet, die boven het geraas van het water uit klinkt, vaak in vlucht. Het vrouwtje heeft een lagere, rauwere roep.
Opname: Cristian Pinto — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
40–46 cm, slank en gestroomlijnd, met een lange, stijve staart en een smalle, rode snavel. Het mannetje heeft een witte kop en hals met een zwart patroon: een streep over de kruin en achterhals en een streep door het oog die naar de hals doorloopt. De rug is gestreept zwart en grijsbruin. De onderdelen verschillen per vorm: in het noorden licht grijsbruin met donkere strepen, verder zuidelijk donkerder, bij zuidelijke vogels met een vrijwel zwarte borst. Het vrouwtje heeft een grijze, fijn gestreepte kop en bovendelen en een egaal roestrode keel en onderzijde. Jonge vogels zijn grijs boven en wit onder, met gestreepte flanken.
Verwarringssoorten
Er is in het gidsgebied geen eend die er sterk op lijkt. De andestaling Anas andium en de Zuid-Amerikaanse pijlstaart Anas georgica zijn bruin gevlekt, zonder kopstrepen, en leven op meren en rustig stromend water, niet in stroomversnellingen. De witkopwaterspreeuw Cinclus leucocephalus deelt dezelfde rivieren, maar is veel kleiner, zwartbruin met een witte kruin en zit wippend op de stenen.
Leefgebied
Snelstromende, rotsige rivieren en bergbeken met helder water in de Andes, meestal tussen 1000 en 3500 m, plaatselijk lager of tot ruim 4000 m. Duikt in de stroming en pikt insectenlarven, vooral van steenvliegen, schietmotten en haften, van de stenen. Het nest ligt in een rotsspleet, holte in de oever of tussen wortels, dicht bij het water.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia in alle drie de Andesketens. In Ecuador op beide flanken van de Andes. In Peru over de hele lengte van de Andes, vooral op de oostflank. In Bolivia langs de oostflank van de Andes. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in het westen van Venezuela en in de Andes van Chili en Argentinië.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Kijk vanaf bruggen en oevers langs heldere, snelstromende rivieren naar natte rotsblokken midden in het witte water, bij voorkeur in de vroege ochtend. In Peru bijvoorbeeld langs de Urubamba bij Machu Picchu, in Ecuador langs de rivieren bij Papallacta.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Plaatselijk achteruit door stuwdammen en waterkrachtcentrales, vervuiling en slibvorming, en door uitgezette forel, die van dezelfde insectenlarven leeft.
Wetenschappelijke naam
Merganetta armata | Gould, 1842
Gould beschreef de soort in 1842 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Merganetta voerde hij in datzelfde werk in. De geslachtsnaam combineert Mergus, het geslacht van de zaagbekken, met Grieks netta, 'eend'. Latijn armata betekent 'gewapend', naar de sporen aan de vleugelbocht. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Midden-Chili.