Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Bruinkraaggierzwaluw
Bruinkraaggierzwaluw | Streptoprocne rutila
Chestnut-collared Swift | Vencejo cuello castaño | Taperuçu-de-coleira-castanha
De bruinkraaggierzwaluw is een kleine, donkere gierzwaluw van de bergen, met bij het mannetje een roodbruine band rond hals en keel. Hij jaagt in groepen, vaak samen met andere gierzwaluwen, boven beboste hellingen en dalen. Hij nestelt op natte rotswanden in ravijnen en bij watervallen.
Geluid
Een droog, zoemend gesnater en snelle reeksen schelle tsjie-tsjie-tsjie-roepen, vooral in groepen en bij de nestplaats.
Opname: Nathan Pieplow — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
12–13 cm, met vrij brede vleugels en een korte, licht ingekeepte staart. Het kleed is zwartbruin, de vleugels en staart iets donkerder. Het mannetje heeft een roodbruine kraag die de keel, de zijkanten van de hals en de nek omvat. Bij het vrouwtje is de kraag smaller, onvolledig of ontbreekt hij; sommige vrouwtjes zijn geheel donker. Jonge vogels missen de kraag of hebben er alleen een zweem van, en hebben lichte randjes aan de veren van de onderdelen.
Verwarringssoorten
De witkraaggierzwaluw Streptoprocne zonaris is veel groter, met een witte halsband. Donkere vrouwtjes zonder kraag lijken op andere Cypseloides-soorten, zoals de witkingierzwaluw Cypseloides cryptus, die forser is, met een grotere kop en een korte, rechte staart, en de diadeemgierzwaluw Cypseloides cherriei, die witte vlekjes bij snavel en oog heeft. De grijsstuitgierzwaluw Chaetura cinereiventris is kleiner, met een grijze stuit en smallere vleugels.
Leefgebied
Luchtruim boven bergbos, bosranden, ravijnen en open dalen, meestal tussen ongeveer 1000 en 2800 m, maar foeragerend ook hoger en lager. Vangt kleine vliegende insecten, vaak in gemengde groepen met andere gierzwaluwen. Het nest is een napje van mos, varens en modder op een vochtige rotswand, in een kloof, bij een waterval of in een tunnel.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia in de Andes en in de Sierra Nevada de Santa Marta. In Ecuador op beide hellingen van de Andes. In Peru langs de Andes, vooral op de oostflank. In Bolivia op de oostflank van de Andes. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied van Mexico door Midden-Amerika tot Venezuela en Trinidad.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Kijk boven beboste ravijnen en langs bergwegen, vooral bij watervallen en natte rotswanden. Bij bewolkt weer jagen groepen vaak laag boven de hellingen, zodat de kraag van de mannetjes te zien is.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De soort komt voor over een groot gebied; nestplaatsen op rotswanden zijn weinig verstoord.
Wetenschappelijke naam
Streptoprocne rutila | (Vieillot, 1817)
Vieillot beschreef de soort in 1817 als Hirundo rutila; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Streptoprocne werd in 1906 ingevoerd door Oberholser. De geslachtsnaam combineert Grieks streptos, 'halsband', met Prokne, de Griekse mythologische figuur die in een zwaluw veranderde. De soortnaam komt van Latijn rutilus, 'roodachtig', naar de kastanjebruine halsband. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit de Guyana's.