Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Witkraaggierzwaluw
Witkraaggierzwaluw | Streptoprocne zonaris
White-collared Swift | Vencejo cuello blanco | Taperuçu-de-coleira-branca
De witkraaggierzwaluw is de grootste gierzwaluw van het gidsgebied, zwart met een volledige witte halsband. Hij leeft in groepen van tientallen tot honderden vogels, die met hoge snelheid en luid roepend over bergen en laagland trekken. 's Nachts rusten en broeden de vogels op rotswanden achter watervallen en in grotten.
Geluid
Luide, schelle, schurende kreten en gekwetter, vaak door de hele groep tegelijk, ook hoog in de lucht te horen. Bij de rustplaats een aanhoudend gesnater.
Opname: Ricardo José Mitidieri — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
20–22 cm, met lange, brede, sikkelvormige vleugels en een licht gevorkte staart, die gespreid vrijwel recht lijkt. Het kleed is zwart, met een witte halsband die op de borst breder is dan in de nek. De seksen zijn gelijk. Jonge vogels hebben een smallere, onvolledige of vlekkerige halsband en lichte randjes aan buik- en vleugelveren.
Verwarringssoorten
De bruinkraaggierzwaluw Streptoprocne rutila is veel kleiner, met een roodbruine kraag bij het mannetje. De caucagierzwaluw Cypseloides lemosi is kleiner en heeft alleen een witte vlek op de borst, zonder band in de nek. Jonge witkraaggierzwaluwen met een vage kraag lijken op grote Cypseloides-soorten, maar zijn groter en hebben bredere vleugels.
Leefgebied
Luchtruim boven vrijwel alle landschappen, van het laagland tot boven 4000 m, het meest boven bergbos, ravijnen en voetheuvels. Groepen jagen op vliegende insecten, vaak voor een naderend onweer uit. Rust en broedt in kolonies op natte rotswanden achter of naast watervallen en in grotten; het nest is een hoopje mos en modder.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia wijdverbreid in de Andes, de Sierra Nevada de Santa Marta en het aangrenzende laagland. In Ecuador op beide hellingen van de Andes en daarbuiten in het laagland. In Peru langs de Andes en boven het aangrenzende laagland in het oosten, plaatselijk op de westflank. In Bolivia in de Andes en het oostelijke laagland. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied van Mexico tot Noord-Argentinië en Zuidoost-Brazilië, en op de Grote Antillen.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Groepen verschijnen vaak plotseling boven bergkammen en dalen, vooral voor een regenbui. Watervallen in bergbos zijn goede plekken om in de schemering vogels te zien binnenkomen.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De soort is wijdverbreid en plaatselijk talrijk; kolonies bij watervallen kunnen worden verstoord door toerisme en waterkrachtwerken.
Wetenschappelijke naam
Streptoprocne zonaris | (Shaw, 1796)
Shaw beschreef de soort in 1796 als Hirundo zonaris; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Streptoprocne werd in 1906 ingevoerd door Oberholser. De geslachtsnaam combineert Grieks streptos, 'halsband', met Prokne, de Griekse mythologische figuur die in een zwaluw veranderde. De soortnaam komt van Latijn zona, 'band, gordel', naar de witte halsband. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Brazilië.