Alle soorten › Steltloperachtigen › Meeuwen, sterns en schaarbekken › Grootsnavelstern
Grootsnavelstern | Phaetusa simplex
Large-billed Tern | Charrán picudo | Trinta-réis-grande
De grootsnavelstern is een grote, contrastrijk getekende stern van de laaglandrivieren van Zuid-Amerika, met een zware, gele snavel en een opvallend driekleurig vleugelpatroon. Het is de enige soort in zijn geslacht. Hij broedt op de zandbanken die bij lage waterstand in de rivieren droogvallen.
Geluid
Luide, schorre, wat gansachtige roepen, zoals kirrak en keh-keh, vooral bij verstoring op de zandbanken.
Opname: Fabrício Grigolin — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
37–42 cm, een forse stern met een zeer zware, lange, gele snavel, een korte, licht gevorkte staart en olijfgele poten. In broedkleed een zwarte kap. De rug, staart en binnenste vleugeldekveren zijn donkergrijs, de buitenste handpennen zwart en daartussen ligt een brede witte driehoek over de armpennen en grote dekveren. De onderdelen zijn wit. Buiten de broedtijd is de kap gevlekt met wit op voorhoofd en kruin. De seksen zijn gelijk. Jonge vogels zijn bruiner van boven, met een gevlekte kop.
Verwarringssoorten
De Amerikaanse schaarbek Rynchops niger, vaak op dezelfde zandbanken, is zwart van boven met een rood-zwarte snavel waarvan de ondersnavel langer is, en mist het witte vleugelveld. De amazonestern Sternula superciliaris heeft ook een gele snavel, maar is veel kleiner en lichtgrijs van boven. De lachstern Gelochelidon nilotica is lichtgrijs, met een korte, zwarte snavel. In de vlucht is het witte veld tussen donkere rug en zwarte handpennen bij geen andere stern in het gidsgebied te zien.
Leefgebied
Grote laaglandrivieren met zandbanken, oxbowmeren, overstroomde vlakten en moerassen, plaatselijk ook estuaria en kustlagunes. Meestal onder 500 m. Vist door vanuit de vlucht in het water te duiken en eet vooral vis. Broedt in kleine kolonies of losse paren op kale zandbanken, vaak samen met amazonesterns en schaarbekken; het nest is een kuiltje in het zand.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia in de stroomgebieden van de Orinoco en de Amazone en in de dalen van de Magdalena en de Cauca, plaatselijk tot aan de Caribische kust. In Ecuador langs de grote rivieren van het Amazonelaagland, zoals de Napo en de Aguarico. In Peru langs de rivieren van het hele Amazonelaagland. In Bolivia in het laagland van het noorden en oosten, zoals in de Beni. Ontbreekt op de Galápagos en aan de Pacifische kust. Buiten het gidsgebied ten oosten van de Andes tot het noorden van Argentinië en Uruguay.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Vaar of loop langs grote Amazonerivieren bij lage waterstand, bijvoorbeeld bij Iquitos, Leticia of langs de Madre de Dios, en kijk naar sterns die over de zandbanken patrouilleren. Het witte vleugelveld valt in de vlucht al van ver op.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Plaatselijk worden eieren geraapt en kolonies verstoord door scheepvaart, toerisme en goudwinning op de rivieren; stuwdammen kunnen de zandbanken laten verdwijnen.
Wetenschappelijke naam
Phaetusa simplex | (Gmelin, 1789)
Gmelin beschreef de soort in 1789 als Sterna simplex; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Phaetusa werd in 1832 ingevoerd door Wagler. De geslachtsnaam komt uit de Griekse mythologie: Phaethousa was een van de Heliaden, dochters van Helios en Clymene en zusters van Phaëthon. De soortnaam is Latijn simplex, 'eenvoudig' of 'effen'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Cayenne, Frans-Guyana.