Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Kleine andesgierzwaluw
Kleine andesgierzwaluw | Aeronautes montivagus
White-tipped Swift | Vencejo filipunteado | Andorinhão-serrano
De kleine andesgierzwaluw is een middelgrote, zwart-witte gierzwaluw van de bergbossen, kloven en rotswanden op de hellingen van de Andes. Hij vliegt snel en wendbaar, vaak in groepjes langs steile hellingen. De Engelse en Spaanse naam verwijzen naar de witte staartpunt van het mannetje.
Geluid
Een snel, droog en schel getriller, vaak door groepjes in de vlucht langs de rotswanden herhaald.
Opname: Joe Klaiber — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
12–13 cm, met smalle vleugels en een licht gevorkte staart. Het kleed is roetzwart, met een witte keel die als een smalle punt over het midden van de borst doorloopt en een witte vlek op de achterflanken, die in de vlucht als een witte veeg naast de stuit zichtbaar is. Het mannetje heeft witte toppen aan de staartpennen; bij het vrouwtje zijn die grijsachtig of ontbreken ze.
Verwarringssoorten
De andesgierzwaluw Aeronautes andecolus is lichter grijsbruin, met een witte halsband, een witte stuit, witte onderdelen en een dieper gevorkte staart; hij leeft in de droge dalen van Peru en Bolivia. De cayennegierzwaluw Panyptila cayennensis heeft een witte halsband en een lange, meestal gesloten, puntige staart, en leeft lager, in het laaglandbos. De witkraaggierzwaluw Streptoprocne zonaris is veel groter, met een volledige witte halsband. Gierzwaluwen van het geslacht Chaetura hebben een korte, rechte staart en geen wit op keel en flanken.
Leefgebied
Bergbos, bosranden, open hellingen en vooral kloven, ravijnen en rotswanden in de Andes, meestal tussen ongeveer 1000 en 2500 m, plaatselijk hoger of lager. Jaagt in de lucht op vliegende insecten, vaak in groepjes en soms samen met andere gierzwaluwen. Nestelt in spleten in rotswanden en soms in gebouwen.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia op de hellingen van de drie Andesketens. In Ecuador op beide flanken van de Andes en plaatselijk in de dalen ertussen. In Peru vooral langs de oostflank, plaatselijk ook op de westflank en in de inter-Andesdalen. In Bolivia op de oostflank van de Andes. Ontbreekt in het laagland, in de kustwoestijn en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in de gebergten van Venezuela en op de tepuis van Venezuela en het uiterste noorden van Brazilië.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Kijk vanaf een uitkijkpunt in een bergdal of bij een kloof met rotswanden, vooral in de ochtend; groepjes vliegen dan snel langs de wanden en laten hun trillers horen.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De soort is wijdverspreid in de Andes en is minder van gesloten bos afhankelijk dan veel andere bergvogels.
Wetenschappelijke naam
Aeronautes montivagus | (d'Orbigny, ACVMD & de Lafresnaye, 1837)
D'Orbigny, ACVMD & de Lafresnaye beschreef de soort in 1837 als Cypselus montivagus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Aeronautes werd in 1892 ingevoerd door Hartert. De geslachtsnaam komt van Grieks aēr, 'lucht', en nautēs, 'zeeman', dus 'luchtvaarder'. De soortnaam montivagus komt van Latijn mons, 'berg', en vagus, 'zwervend', dus 'door de bergen zwervend'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Samaipata – Santa Cruz de la Sierra, Bolivia.