Alle soorten › Steltloperachtigen › Jacana's › Leljacana
Leljacana | Jacana jacana
Wattled Jacana | Jacana suramericana | Jaçanã
De leljacana is de jacana van Zuid-Amerika, een vertrouwde vogel van moerassen, rijstvelden en meren met drijvende planten in het laagland. Met zijn zeer lange tenen verdeelt hij zijn gewicht over de bladeren en loopt hij over het water. Bij deze soort is de rolverdeling omgekeerd: het grotere vrouwtje verdedigt een territorium met meerdere mannetjes, die broeden en de jongen verzorgen.
Geluid
Luide, raspende en kakelende roepen, kriek-kriek-kriek, en een schel gekwetter, vooral bij verstoring en in vlucht; vaak roepen meerdere vogels tegelijk.
Opname: Jacob Wijpkema — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
21–25 cm, met lange, grijsgroene poten en zeer lange tenen en nagels. Volwassen vogels van de meeste ondersoorten hebben een zwarte kop, hals en onderzijde en een kastanjebruine rug en vleugeldekveren; in het noordwesten van Colombia zijn ze vrijwel geheel zwart, en in het westen van Ecuador en het noordwesten van Peru komen tussenvormen voor. De snavel is geel, met een rood voorhoofdsschild en rode lellen aan de snavelbasis. De slagpennen zijn geelgroen en vallen in vlucht op; aan de vleugelbocht zit een gele spoor. Het vrouwtje is groter dan het mannetje. Jonge vogels zijn bruin van boven en wit van onder, met een witte wenkbrauwstreep en een donkere oogstreep.
Verwarringssoorten
De Midden-Amerikaanse jacana Jacana spinosa heeft een geel voorhoofdsschild en geen lellen, en komt alleen als zeer zeldzame dwaalgast in het noorden voor. Het waterhoen Gallinula chloropus en het Amerikaans purperhoen Porphyrio martinica lopen ook over waterplanten, maar hebben korte tenen, een rode snavel met gele punt en geen geelgroene slagpennen.
Leefgebied
Moerassen, oevers van meren en rivierarmen met drijvende planten, natte graslanden, sloten, rijstvelden en ondergelopen weilanden in het laagland, plaatselijk hoger in de valleien van de Andes. Zoekt insecten, slakken en zaden op drijvende bladeren en in ondiep water. Het nest is een los hoopje plantenmateriaal op drijvende vegetatie.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia algemeen in het laagland aan beide zijden van de Andes, in de grote rivierdalen, de llanos en het Amazonegebied. In Ecuador in het westelijke laagland en het Amazonegebied. In Peru in het Amazonegebied en in het noordwesten langs de kust. In Bolivia in het laagland van het noorden en oosten. Ontbreekt op de Galápagos. Buiten het gidsgebied van Panama tot het noorden van Argentinië en Uruguay.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Op vrijwel elk moeras of rijstveld met drijvende planten in het laagland, bijvoorbeeld in de llanos van Colombia, langs de Guayas in Ecuador en in de cochas van het Amazonegebied. Bij het landen houdt de vogel de vleugels kort omhoog, waarbij de geelgroene slagpennen zichtbaar worden.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De soort is algemeen en profiteert plaatselijk van rijstvelden en waterrijk weiland.
Wetenschappelijke naam
Jacana jacana | (Linnaeus, 1766)
Linnaeus beschreef de soort in 1766 als Parra Jacana; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Jacana werd in 1760 ingevoerd door Brisson. De geslachtsnaam is de Latijnse spelling van Portugees jaçanã, dat teruggaat op een Tupi-naam voor de vogel. De soortnaam herhaalt de geslachtsnaam, de Latijnse spelling van Portugees jaçanã, uit het Tupi. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Suriname.