Alle soorten › Steltloperachtigen › Meeuwen, sterns en schaarbekken › Noordse stern
Noordse stern | Sterna paradisaea
Arctic Tern | Charrán ártico | Trinta-réis-ártico
De noordse stern maakt de langste jaarlijkse trek van alle vogels: hij broedt in het Arctisch gebied en overwintert in de wateren rond Antarctica, en beleeft zo twee zomers per jaar. Op weg naar het zuiden en terug passeert een deel van de vogels de Stille Oceaan voor de westkust van Zuid-Amerika. In het gidsgebied wordt hij vooral ver op zee gezien en slechts zelden vanaf de kust.
Geluid
Een hoog, raspend kriee-err en een korte kik; hoger en schriller dan bij de visdief.
Opname: Stanislas Wroza — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
33–39 cm inclusief de lange staartpennen, een slanke stern met een ronde kop, een korte hals, zeer korte rode poten en een vrij korte snavel. In broedkleed, in april–mei soms al te zien, zijn de kap zwart, de snavel geheel donkerrood en de onderdelen grijs, met witte wangen. Buiten de broedtijd zijn het voorhoofd wit en de snavel zwartachtig, met een smalle donkere band op de voorvleugel. Van onderen lijken alle handpennen doorschijnend, met een smalle, scherpe zwarte achterrand. Jonge vogels hebben een wit voorhoofd, een donkere band langs de voorvleugel, witte armpennen en een kortere staart. De seksen zijn gelijk.
Verwarringssoorten
De visdief Sterna hirundo heeft langere poten, een langere snavel en een plattere kop; van onderen zijn alleen de binnenste handpennen doorschijnend, en de achterrand van de handpennen is breder en vager. De Zuid-Amerikaanse visdief Sterna hirundinacea is groter, met een langere, zwaardere rode snavel. Trudeaus stern Sterna trudeaui heeft een witte kop met een zwart oogmasker en een gele snavel met zwarte band.
Leefgebied
Op trek vooral boven de open oceaan, ver uit de kust, waar hij met andere zeevogels foerageert op kleine vis en zoöplankton aan het oppervlak. Rust soms op drijvende voorwerpen of op het water. Zelden aan stranden en in havens; enkele vogels, vooral jonge, zijn op meren hoog in de Andes gezien. Broedt niet in het gidsgebied.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia, Ecuador en Peru een doortrekker op zee voor de kust van de Stille Oceaan; vanaf het land zelden gezien. Rond de Galápagos zeldzaam. Uit de Andes van Peru en Bolivia zijn enkele meldingen van vogels op meren. Broedt rond de Noordpool in Noord-Amerika, Groenland, Europa en Azië en overwintert in het zuiden van de oceanen tot aan het pakijs van Antarctica.
- Zomergast (ca. apr–sep)
- Wintergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Op pelagische tochten voor de kust van Ecuador en Peru, vooral in oktober–november en april–mei; let in groepen visdieven op vogels met een kortere snavel, een ronde kop en doorschijnende vleugels.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Plaatselijke achteruitgang in het broedgebied hangt samen met veranderingen in het voedselaanbod op zee en met predatie in de kolonies.
Wetenschappelijke naam
Sterna paradisaea | Pontoppidan, 1763
Pontoppidan beschreef de soort in 1763 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Sterna werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. De geslachtsnaam komt van Oudengels stearn, een woord voor een stern; de Friezen hadden een vergelijkbaar woord. De soortnaam komt van Laatlatijn paradisus, 'paradijs'; waarom Pontoppidan die naam koos, is niet bekend. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Christiansø, Denemarken.