Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Roetgierzwaluw
Roetgierzwaluw | Cypseloides senex
Great Dusky Swift | Vencejo canoso | Taperuçu-velho
De roetgierzwaluw is een grote, donkerbruine gierzwaluw met een grijswit berijpte kop, die broedt en slaapt achter watervallen in het zuidoosten van Zuid-Amerika, zoals bij Iguazú. In het gidsgebied is hij alleen een zeer zeldzame dwaalgast in het oosten van Bolivia. Grote groepen vliegen bij de watervallen door het vallende water naar hun rustplaatsen.
Geluid
Rauwe, schrille kwettertonen en tsjirpende roepen, vooral bij de slaapplaatsen bij watervallen.
Opname: Dante Buzzetti — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
18 cm, groot en zwaar gebouwd, met brede vleugels en een korte, vierkante staart zonder stekelpunten. Egaal donker roetbruin, de kop en keel lichter, grijswit berijpt, met een bleek voorhoofd. Van onderen oogt hij bruin, niet zwart. De seksen zijn gelijk.
Verwarringssoorten
De witkraaggierzwaluw Streptoprocne zonaris is groter en zwarter, met een volledige witte halsband. De bruinkraaggierzwaluw Streptoprocne rutila is kleiner, met een roodbruine kraag bij volwassen vogels. Rothschilds gierzwaluw Cypseloides rothschildi is kleiner en egaal donkerder, zonder lichte kop. De witkingierzwaluw Cypseloides cryptus is kleiner, met een kleine witte kin.
Leefgebied
In het broedgebied bij grote watervallen en kloven in bosrijk laagland en heuvelland; foerageert ver daarbuiten boven bos en open land. Jaagt hoog op vliegende insecten, vaak in groepen. Het nest is een kom van mos en plantenmateriaal op een richel achter of naast vallend water.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In het gidsgebied slechts enkele meldingen in het laagland van het oosten van Bolivia. Niet vastgesteld in Colombia, Ecuador, Peru en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in het zuiden en midden van Brazilië, in Paraguay en in het noordoosten van Argentinië.
Hoe en wanneer kijken
Een grote, bruine gierzwaluw met een lichte kop in het oosten van Bolivia verdient documentatie met foto's. In het broedgebied zijn de vogels het best te zien bij de watervallen van Iguazú, waar ze in de schemering in groten getale terugkeren.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. De soort is plaatselijk talrijk bij de grote watervallen; stuwdammen die watervallen laten droogvallen kunnen broedkolonies aantasten.
Wetenschappelijke naam
Cypseloides senex | (Temminck, 1826)
Temminck beschreef de soort in 1826 als Cypselus senex; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Cypseloides werd in 1848 ingevoerd door Streubel. De geslachtsnaam combineert het geslacht Cypselus (van Grieks kupselos, 'gierzwaluw') met Grieks -oidēs, 'lijkend op'. De soortnaam komt van Latijn senex, 'oude man', naar de grijzige kop. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Brazilië.