Alle soorten › Gierzwaluwachtigen › Gierzwaluwen › Zwarte gierzwaluw
Zwarte gierzwaluw | Cypseloides niger
American Black Swift | Vencejo negro | Taperuçu-negro-americano
De zwarte gierzwaluw is een grote, donkere gierzwaluw die broedt van Alaska en Canada tot Midden-Amerika en het Caribisch gebied. Broedvogels uit Noord-Amerika overwinteren, zo bleek uit onderzoek met geolocators, in het Amazonegebied van Brazilië. In het gidsgebied is de soort alleen een zeldzame dwaalgast of doortrekker, met zeer weinig waarnemingen.
Geluid
Weinig vocaal; zachte, tjilpende plik-plik-roepen, vooral bij de nestplaats.
Opname: Richard E. Webster — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
17–18 cm, met lange, vrij brede vleugels en een staart met een lichte inkeping, bij het mannetje iets dieper gevorkt. Het kleed is vrijwel geheel zwartbruin, met in vers kleed een grijswit berijpt voorhoofd. Vrouwtjes en jonge vogels hebben lichte, schubachtige randjes aan de veren van de buik en de onderstaartdekveren. Vliegt vaak met trage vleugelslagen en lange glijvluchten.
Verwarringssoorten
De witkraaggierzwaluw Streptoprocne zonaris is groter, met een witte halsband; jonge vogels hebben soms een vage kraag. De witkingierzwaluw Cypseloides cryptus is kleiner, met een kortere, rechte staart en een grotere kop. Rothschilds gierzwaluw Cypseloides rothschildi is bruiner, met een rechte staart, en komt alleen in Bolivia voor. In het veld is een zekere determinatie van een eenling vaak alleen met foto's mogelijk.
Leefgebied
In het broedgebied boven bergen en kusten, met nesten op natte rotswanden achter watervallen en in zeegrotten. In het winterkwartier jaagt de soort hoog boven laaglandregenwoud. Vangt vliegende insecten, vaak op grote hoogte.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In het gidsgebied alleen als zeldzame dwaalgast; er zijn zeer weinig, deels onbevestigde waarnemingen, vooral uit het noorden (Colombia). Doortrekkers naar het Amazonegebied kunnen het noorden van het gidsgebied passeren. Buiten het gidsgebied broedend van Zuidoost-Alaska en West-Canada tot Midden-Amerika en op enkele Caribische eilanden; Noord-Amerikaanse vogels overwinteren in het westen van het Braziliaanse Amazonegebied.
Hoe en wanneer kijken
Let in de noordelijke herfst en het voorjaar op grote, donkere gierzwaluwen in groepen van andere gierzwaluwen boven het laagland en de voetheuvels. Een waarneming is alleen met foto's of geluidsopnamen goed te documenteren.
Staat van instandhouding
Kwetsbaar. De stand in Noord-Amerika is sterk afgenomen; als mogelijke oorzaken gelden de afname van vliegende insecten en veranderingen in de waterhuishouding bij de nestplaatsen door klimaatverandering.
Wetenschappelijke naam
Cypseloides niger | (Gmelin, 1789)
Gmelin beschreef de soort in 1789 als Hirundo nigra; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Cypseloides werd in 1848 ingevoerd door Streubel. De geslachtsnaam combineert het geslacht Cypselus (van Grieks kupselos, 'gierzwaluw') met Grieks -oidēs, 'lijkend op'. De soortnaam komt van Latijn niger, 'zwart', naar het donkere verenkleed. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Hispaniola.