Alle soorten › Zangvogels › Troepialen › Wielewaaltroepiaal
Wielewaaltroepiaal | Gymnomystax mexicanus
Oriole Blackbird | Chango oriolino | Iratauá-grande
De wielewaaltroepiaal is een grote, goudgele en zwarte troepiaal van rivieroevers, riviereilanden en natte savannen in het noorden van Zuid-Amerika. Hij is de enige soort van het geslacht Gymnomystax, naar de naakte huid aan de snavelbasis. Hij zit vaak opvallend op open takken en loopt veel over de grond.
Geluid
Luide, rauwe en krassende tonen, vaak als een kort, schor liedje van enkele krakende noten, en een scherp tsjak.
Opname: JAYRSON ARAUJO DE OLIVEIRA — CC BY-NC-SA 4.0 · xeno-canto
Herkenning
28–30 cm. Kop, hals en hele onderzijde goudgeel; rug, vleugels en staart zwart, met een gele vlek op de kleine vleugeldekveren. Rond het oog en in een streep onder de snavel zit naakte, zwarte huid. De snavel is zwart, puntig en vrij lang, de iris donker. De seksen zijn gelijk. Jongen hebben een zwarte kruin en minder naakte huid.
Verwarringssoorten
De gele troepiaal Icterus nigrogularis is kleiner en slanker, met een zwarte keel en een gele rug. De geelkaptroepiaal Chrysomus icterocephalus is veel kleiner, met alleen een gele kop en een verder zwart lichaam, en leeft in moerasvegetatie. Andere troepialen Icterus hebben een zwarte keel of een zwart masker.
Leefgebied
Rivieroevers, riviereilanden met jonge begroeiing, zandbanken, randen van meren, natte savanne, galerijbos en weilanden met verspreide bomen in het laagland, meestal onder 500 m. Loopt over de grond en op zandbanken en zoekt insecten, kleine dieren, vruchten en zaden. Het nest is een open kom in een boom, vaak bij water.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van de Andes en de westkust.
Verspreiding en trek
In Colombia in de llanos en langs de rivieren van Amazonië. In Ecuador zeldzaam en lokaal langs de grote rivieren in het noordoosten. In Peru op riviereilanden en langs de oevers van de Amazone en de benedenloop van de Napo en Ucayali in het noordoosten. Ontbreekt in Bolivia en op de Galápagos. Buiten het gidsgebied in Venezuela, de Guyana's en langs de Amazone in Brazilië.
- Jaarrond
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Zoek op riviereilanden met jonge struiken en wilgen bij Iquitos of in de llanos van Colombia; paren en groepjes zitten op open takken en lopen over zandbanken en weilanden.
Staat van instandhouding
Wereldwijd niet bedreigd. Plaatselijk algemeen in de llanos en langs de grote rivieren.
Wetenschappelijke naam
Gymnomystax mexicanus | (Linnaeus, 1766)
Linnaeus beschreef de soort in 1766 als O[riolus] mexicanus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Gymnomystax werd in 1850 ingevoerd door Reichenbach. De geslachtsnaam komt van Grieks gumnos, 'kaal', en mustax, 'snor', naar de kale huidstreep onder het oog. De soortnaam verwijst naar Mexico, dat Linnaeus ten onrechte als herkomst opgaf; de soort komt daar niet voor. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Cayenne, Frans-Guyana.