Grote albatros | Diomedea exulans

Geluid

Op zee grotendeels stil, afgezien van schor gekras en gerochel bij ruzie om voedsel achter schepen. Op de broedplaats een uitgebreide balts met gespreide vleugels, snavelgeklepper, hemelwaarts gerichte snavel en een luid, kreunend en fluitend wieee-oe.

Herkenning

Enorm: 107 tot 135 cm lang, met lange, smalle vleugels van 2,5 tot 3,5 m. De snavel is massief en roze met een gelige hoornkleurige punt, zonder zwarte snijrand. Het verenkleed verandert over vele jaren: jonge vogels zijn chocoladebruin met een wit gezicht; daarna worden lichaam en rug geleidelijk wit, met fijne golving die lang blijft, en ten slotte wordt ook de bovenvleugel vanaf het midden en de voorrand wit. Oude mannetjes zijn vrijwel geheel wit met alleen zwarte handpennen en een zwarte achterrand; vrouwtjes blijven donkerder en houden vaak een bruinige kap. De ondervleugel is wit met een smalle zwarte achterrand en zwarte punt. Er is vaak een roze vlek op de zijkant van de hals.

Verwarrings­soorten

De zuidelijke koningsalbatros (Diomedea epomophora) en de noordelijke koningsalbatros (Diomedea sanfordi) hebben een zwarte snijrand langs de bovensnavel, een wit hoofd en lichaam vanaf het uitvliegen en geen bruin jeugdkleed; bij de zuidelijke wordt de bovenvleugel vanaf de voorrand wit en niet vanaf het midden. De Tristanalbatros (Diomedea dabbenena) is iets kleiner met een kortere snavel en blijft langer donker; op zee is hij van jongere grote albatrossen nauwelijks te onderscheiden. Donkere jongen lijken op de zuidelijke reuzenstormvogel (Macronectes giganteus), die een bleke, dikke snavel met buisneus op de rug heeft en stijver vliegt.

Leefgebied

Open oceaan, vooral boven diep water voorbij het continentale plat, waar hij met de wind meezweeft. Volgt vissersschepen en eet pijlinktvis, vis en afval. Broedt op open, begroeide vlaktes en lage heuvels op subantarctische eilanden, waar het nest een heuvel van modder en plantenmateriaal is. Een broedcyclus duurt bijna een jaar, zodat succesvolle paren maar eens in de twee jaar broeden.

Verspreiding en trek

Broedt binnen het gebied op Marion en Prince Edward, samen enkele duizenden paren en een van de belangrijkste broedplaatsen ter wereld. Op zee wordt hij gezien boven diep water voor de kust van Zuid-Afrika en Namibië, van het voorjaar tot de winter vooral achter trawlers voorbij de rand van het plat; dichter bij de kust van Mozambique en in het noorden van Namibië schaars. Verder broedt de soort op South Georgia, Crozet, Kerguelen en Macquarie en zwerft hij rond de hele zuidelijke oceaan.

• Jaarrond
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Het best te zien tijdens een pelagische tocht vanuit Kaapstad naar de rand van het plat, waar hij tussen de kleinere albatrossen achter trawlers opvalt door zijn formaat. Let bij elke grote witte albatros eerst op de snavel: geen zwarte snijrand betekent grote of Tristanalbatros. Het verenkleed geeft een schatting van de leeftijd, maar is geen zekere maatstaf voor het geslacht.

Staat van instandhouding

Kwetsbaar. De soort is zeer langlevend en plant zich traag voort, waardoor bijvangst aan de lijnen van de beuglijnvisserij de populaties sterk heeft doen afnemen. Op Marion eten ingevoerde huismuizen sinds kort ook jongen van albatrossen; het project Mouse-Free Marion wil de muizen daar uitroeien. Maatregelen tegen bijvangst, zoals vogelschrikkers en nachtelijk uitzetten van lijnen, worden in toenemende mate toegepast.

Wetenschappelijke naam

Diomedea exulans | Linnaeus, 1758

Linnaeus beschreef de soort in 1758 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Diomedea voerde hij in datzelfde werk in. Diomedea verwijst naar Diomedes, de Griekse held wiens metgezellen volgens de mythe in zeevogels werden veranderd. exulans is Latijn voor 'in ballingschap levend, zwervend' — naar de enorme afstanden die deze albatros over de zuidelijke oceanen aflegt. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Open zee bij Kaap de Goede Hoop.