Alle soorten › Koekoeksvogels › Koekoeken › Heremietkoekoek
Heremietkoekoek | Cuculus solitarius
Red-Chested Cuckoo | Cuco Solitario
De heremietkoekoek is de stem van de zuidelijk-Afrikaanse zomer: zijn driedelige roep, in het Afrikaans vertaald als Piet-my-vrou, klinkt vanaf eind september uit elk bos en elke tuin met hoge bomen. De vogel zelf blijft meestal verborgen in het bladerdak en wordt veel minder vaak gezien dan gehoord.
Geluid
Een luid, helder driedelig fluitje, wiet-wiet-wieoe, de laatste toon lager, eindeloos herhaald en ook 's nachts te horen; Afrikaanse namen als Piet-my-vrou en Engelse weergaven als it will rain zijn ervan afgeleid. Het vrouwtje heeft een snel, borrelend pik-pik-pik.
Opname: David Tattersley — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
28–31 cm. Van boven donker leigrijs, met grijze kop en keel. De borst is warm roestrood, soms vaal, en de buik en flanken zijn wit tot zeemkleurig met brede zwarte dwarsbanden; de onderstaart is zeemkleurig. De staart is lang, zwartgrijs met witte vlekken en toppen. De snavel is donker met een gele basis, de oogring en poten zijn geel. Het vrouwtje heeft een vaalder, minder uitgesproken rossige borst. Jonge vogels zijn heel anders: vrijwel geheel zwartachtig op kop, rug en keel, met witte randjes aan de veren en een zwaar gebandeerde onderzijde.
Verwarringssoorten
De koekoek (Cuculus canorus) en de Afrikaanse koekoek (Cuculus gularis) missen de roestrode borst en hebben een lichtgrijze keel en borst; de Afrikaanse koekoek heeft bovendien een grotendeels gele snavel. De kleine koekoek (Cuculus poliocephalus) en de Madagaskarkoekoek (Cuculus rochii) zijn kleiner en grijsborstig. Jonge heremietkoekoeken kunnen voor een zwarte koekoek (Cuculus clamosus) worden gehouden, maar die heeft geen witte veerrandjes en geen gebandeerde buik.
Leefgebied
Bergbos, bosranden, oeverbos, vochtig bosveld, plantages en tuinen en parken met hoge bomen, tot in stedelijke gebieden. Foerageert in de kroon op rupsen en andere insecten. Als broedparasiet vooral bij lawaaimakers en andere lijsterachtigen, in het gebied vooral de Kaapse lawaaimaker, de witbrauwlawaaimaker, de Kaapse lijster en de Kaapse kwikstaart.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Over het grootste deel van het gebied: van de West-Kaap langs de zuidkust en de Oost-Kaap, door KwaZulu-Natal, Lesotho, Eswatini en het oosten en noorden van Zuid-Afrika tot in Zimbabwe, Mozambique, Malawi, Zambia, noordelijk Botswana, noordelijk Namibië en Angola. Ontbreekt in de droogste delen van de Karoo, de Kalahari en de Namib. Buiten het gebied verspreid over het grootste deel van Afrika ten zuiden van de Sahara; zuidelijke broedvogels overwinteren in Centraal-Afrika.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Vanaf eind september, wanneer de eerste vogels roepen en de komst van de regen aankondigen. Een roepende vogel zit meestal hoog in een dichte boomkroon: kijk naar de takken rond de stamkern in plaats van naar de buitenkant van de kroon. In de vlucht is de vogel snel en valkachtig; let op de roestrode borst als hij overvliegt.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd en in het grootste deel van het gebied algemeen. Profiteert van tuinen, parken en plantages met hoge bomen, waardoor de soort in stedelijk gebied is uitgebreid; er zijn geen aanwijzingen voor afnames.
Wetenschappelijke naam
Cuculus solitarius | Stephens, 1815
Stephens beschreef de soort in 1815 en plaatste haar meteen in het geslacht waarin ze nog altijd staat. Het geslacht Cuculus werd in 1758 ingevoerd door Linnaeus. Cuculus is het Latijnse woord voor de koekoek. solitarius is Latijn voor 'eenzaam, alleen levend'. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Oost-Kaap, Zuid-Afrika.