Jakhalsbuizerd | Buteo rufofuscus

Geluid

Een luid, blaffend en schor kjaaah-ka-ka-ka of wie-a-ka-ka, dat opvallend lijkt op de roep van een zadeljakhals; het vrouwtje heeft een lagere stem. Roept vooral tijdens de baltsvlucht en bij verstoring bij het nest.

Herkenning

44–53 cm, spanwijdte 127–143 cm. Een zware buizerd met brede vleugels en een korte, brede staart. Volwassen vogels zijn van boven leikleurig zwart, met een roodbruine tot kastanjebruine borst, een zwarte, fijn wit gebandeerde buik en een roodbruine staart met een smalle donkere eindband. De keel is zwart en soms wit gespikkeld. Van onderen zijn de slagpennen wit met een brede zwarte achterrand, tegen zwarte ondervleugeldekveren, zodat de vleugel in de vlucht scherp tweekleurig is. Een zeldzame lichte vorm heeft een witte borst. Jonge vogels zijn egaal roestbruin tot kaneelkleurig van onderen, met een licht gebandeerde bruine staart, en worden in twee à drie jaar volwassen. Hangt vaak roerloos in de wind met de vleugels licht opgeheven.

Verwarrings­soorten

De augurbuizerd Buteo augur heeft een witte borst en buik en een witte ondervleugel met alleen zwarte vleugelpunten en achterrand; hij raakt het areaal van de jakhalsbuizerd in Namibië en is daar in lichte vormen soms lastig te scheiden. De buizerd Buteo buteo, vooral de steppebuizerd (vulpinus), is kleiner, slanker en bruiner en mist de zwart-kastanje tekening. De bateleur Terathopius ecaudatus heeft een vergelijkbaar kortstaartig silhouet en kastanjebruine rug, maar zweeft kantelend met sterk geknikte vleugels en heeft een rood gezicht. De Kaapse bergbuizerd Buteo trizonatus is kleiner, lichter van onderen en leeft in bos.

Leefgebied

Berggebieden, kliffen en rotsige heuvels met aangrenzend grasland, van zeeniveau tot boven 3000 m in Lesotho; ook in fynbos, de randen van de Karoo, hoogveld en landbouwgebied met verspreide bomen of hoogspanningsmasten. Jaagt vanaf een zitplaats of vanuit de lucht op knaagdieren, reptielen, hagedissen, vogels en aas, en is vaak langs wegen te zien bij doodgereden dieren. Nestelt op een richel van een klif of in een hoge boom.

Verspreiding en trek

Vrijwel endemisch voor het gebied: in een groot deel van Zuid-Afrika, vooral in de bergen van de West- en Oost-Kaap, de Drakensberg, KwaZulu-Natal, Vrijstaat, Mpumalanga en de Limpopo-randen; talrijk in Lesotho, verder in Eswatini, het zuiden en midden van Namibië, het uiterste zuidoosten van Botswana en het zuiden van Mozambique. Schaars in de laaglanden van het oosten en in de droogste delen van de Noord-Kaap.

• Jaarrond
• Zomergast (ca. okt–mrt)
• Wintergast (ca. apr–sep)
• Doortrek (mrt–apr, okt–nov)
• donker = kerngebied, licht = dun verspreid

Hoe en wanneer kijken

Rij door een bergpas in de Drakensberg, de Oost-Kaap of Lesotho en kijk naar telefoonpalen en rotsuitsteeksels: de jakhalsbuizerd zit er opvallend rechtop en laat zich goed benaderen. In de vlucht is het tweekleurige vleugelpatroon met de kastanjebruine borst op grote afstand te zien. Luister bij sterke hellingwind naar de blaffende roep van vogels die boven de kam hangen.

Staat van instandhouding

Niet bedreigd op de Rode Lijst en in geschikt leefgebied algemeen. Aanvaringen met windturbines en hoogspanningsleidingen, elektrocutie en vergiftiging via lokaas voor jakhalzen en loslopende honden zijn de belangrijkste bedreigingen; de groei van windparken in de Oost- en West-Kaap wordt nauwlettend gevolgd.

Wetenschappelijke naam

Buteo rufofuscus | (Forster, 1798)

Forster beschreef de soort in 1798 als Falco rufofuscus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Buteo werd in 1799 ingevoerd door De Lacépède. Buteo is het Latijnse woord voor een buizerd. rufofuscus komt van het Latijnse rufus, 'roodbruin', en fuscus, 'donker' — naar de donkere bovendelen en de roestrode staart. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zuid-Afrika.