Alle soorten › Spechtachtigen › Spechten › Kaapse grondspecht
Kaapse grondspecht | Geocolaptes olivaceus
Ground Woodpecker | Pito Terrestre
De Kaapse grondspecht is de enige specht in het gebied die vrijwel nooit in bomen komt. In kleine familiegroepen huppelt hij over rotsige berghellingen, waar hij mieren uit de grond en onder stenen haalt en in een zelfgegraven tunnel in een aardwal broedt.
Geluid
Een luide, harde en schrapende roep, tsjik-rie tsjik-rie of pie-aargh, vaak vanaf een rotsblok; groepsleden roepen naar elkaar. Roffelt vrijwel nooit.
Opname: Lynette Rudman — CC BY-NC-SA 4.0 · omgezet naar mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 25 cm, een grote, gedrongen specht met een lange, licht gebogen snavel. Kop en bovendelen zijn grijsachtig olijfbruin, de rug en vleugels fijn bleek gebandeerd en gevlekt; de stuit is rood. Het oog is opvallend bleek, wit tot roze, in een grijs gezicht. Keel bleek, borst en buik roze tot rozerood, de flanken grijsbruin. Het mannetje heeft een rode baardstreep, bij het vrouwtje is die grijs. In vlucht vallen de rode stuit en de gebandeerde vleugels op. Jonge vogels zijn doffer en minder roze.
Verwarringssoorten
In zijn rotsbiotoop nauwelijks te verwarren. De olijfspecht (Dendropicos griseocephalus) heeft een grijze kop, een olijfgroene rug, een donker oog en leeft in bos. De Afrikaanse draaihals (Jynx ruficollis) is kleiner en slanker, met een roestrode keel en een schutkleurig grijsbruin verenkleed, en zit meestal in bomen of op palen.
Leefgebied
Rotsige hellingen, kliffen en blokkenvelden in bergfynbos, montaan grasland en de Karoo-randen, meestal boven 1000 m in het binnenland maar tot op zeeniveau in de West-Kaap. Leeft in groepen van drie tot vijf vogels op de grond en eet vooral larven en poppen van mieren. Graaft een tunnel van tot een meter lang in een zanderige of lemige oever of wal.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Endemisch voor zuidelijk Afrika: de bergen van de West-, Oost- en Noord-Kaap, de Drakensberg, Lesotho, het westen van Eswatini en de oostelijke escarpementen van KwaZoeloe-Natal en Mpumalanga, noordwaarts tot in het zuiden van Limpopo. Komt buiten Zuid-Afrika, Lesotho en Eswatini niet voor.
- Jaarrond
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- Wintergast (ca. apr–sep)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Scan in de vroege ochtend rotsblokken op berghellingen, bijvoorbeeld op de passen rond Kaapstad, in de Cederberg of in de Drakensberg, op een grijze vogel die rechtop zit. De rauwe roep verraadt de groep vaak op honderden meters afstand; bij benadering vliegen ze laag weg en landen op een ander rotsblok.
Staat van instandhouding
Gevoelig (Near Threatened). De soort gaat in delen van het areaal achteruit, vooral in de West-Kaap, wat in verband wordt gebracht met stijgende temperaturen, frequentere branden in fynbos, overbegrazing en uitbreiding van plantages en exotische bomen op berghellingen.
Wetenschappelijke naam
Geocolaptes olivaceus | (Gmelin, 1788)
Gmelin beschreef de soort in 1788 als Picus olivaceus; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Geocolaptes werd in 1832 ingevoerd door Swainson. Geocolaptes komt van het Griekse gē, 'aarde', en het geslacht Colaptes (grondspechten of flickers) — naar deze specht die op de grond tussen rotsen foerageert. olivaceus is Latijn voor 'olijfgroen', van oliva, 'olijf' — naar de olijfkleurige bovendelen. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Kaap de Goede Hoop.