Alle soorten › Kraanvogelachtigen › Rallen › Kwartelkoning
Kwartelkoning | Crex crex
Corn Crake | Guión de Codornices
De kwartelkoning is een Euraziatische broedvogel die de noordelijke winter in het oosten van zuidelijk Afrika doorbrengt. In zijn winterkwartier zwijgt hij bijna altijd en leeft hij verborgen in hoog gras; de meeste waarnemingen zijn van vogels die bij het maaien of lopen kort opvliegen.
Geluid
In Afrika vrijwel zwijgend. De bekende broedroep, een droog, tweeledig raspen, crex-crex, als een kam over een lucifersdoosje, wordt hier slechts zelden gehoord, soms kort voor het vertrek in maart.
Opname: Marketa Rusarova — CC BY-NC-SA 4.0 · ingekort tot de eerste 60 s, mono · xeno-canto
Herkenning
Ongeveer 28 cm, een slanke, hoenderachtige ral met een korte, dikke snavel. Het verenkleed is geelbruin met zwarte veermiddens op de bovendelen, een grijzige wenkbrauw en halszijde, en roodbruine bandering op de flanken. De vleugeldekveren zijn helder roodbruin, wat in vlucht direct opvalt. In vlucht hangen de poten naar beneden en lijkt de vlucht zwak en fladderend, maar de vogel vliegt vaak verder dan verwacht. Buiten de broedtijd zijn de grijze delen van kop en borst beperkter en brauwer; de seksen zijn in het veld nauwelijks te scheiden.
Verwarringssoorten
De Afrikaanse kwartelkoning (Crecopsis egregia) is kleiner en donkerder, met blauwgrijze borst, scherp zwart-wit gebandeerde flanken en geen roodbruin in de vleugel. De kwartel (Coturnix coturnix) is kleiner, vliegt snel en recht met snelle vleugelslagen en heeft geen bungelende poten of roodbruine vleugels. Vechtkwartels, zoals de gestreepte vechtkwartel (Turnix sylvaticus), zijn veel kleiner en hebben een lichte vleugelvlek op donkere slagpennen.
Leefgebied
Hoog, dicht en vochtig grasland, vaak op middelgrote tot grote hoogte, verder oude akkers, graslanden rond vleien en hooiland. Mijdt echt natte moerassen en kaal terrein. Eet insecten, wormen, slakken en zaden.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld naar de vegetatie-eenheden van zuidelijk Afrika.
Verspreiding en trek
Vooral in het oosten van het gebied: het Hoogveld en de middenlanden van Mpumalanga, KwaZoeloe-Natal, de Oost-Kaap en de Vrijstaat, verder in Eswatini, Lesotho, Zimbabwe, Zambia, Malawi en het westen van Mozambique; schaars tot dwaalgast in Botswana, Namibië en het zuidwesten. Broedt van West-Europa tot Centraal-Siberië en overwintert vrijwel geheel in oostelijk en zuidelijk Afrika.
- Zomergast (ca. okt–mrt)
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Hoe en wanneer kijken
Het beste kansen zijn er bij het maaien van hooiland op het Hoogveld en in de middenlanden van KwaZoeloe-Natal in januari en februari, of bij het doorlopen van hoog grasland met een groepje. Let op een roodbruine, zwak ogende vogel die met hangende poten laag wegvliegt en na zo'n vijftig meter in het gras valt.
Staat van instandhouding
Niet bedreigd; na sterke afnames in West-Europa door vroeg maaien van hooiland hebben de grote populaties in Oost-Europa en Rusland zich gestabiliseerd. In zuidelijk Afrika bedreigen de omzetting van hoog grasland in akkers en plantages, overbeweiding en vroeg maaien de overwinteringsgebieden.
Wetenschappelijke naam
Crex crex | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Rallus Crex; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Crex werd in 1803 ingevoerd door Bechstein. Crex komt van het Oudgriekse krex en is klanknabootsend, naar de raspende, herhaalde roep. De soortnaam herhaalt de geslachtsnaam. Het eerst beschreven exemplaar kwam uit Zweden.